Ανεξάρτητο ταξίδι στο Μαρόκο
Το Μαρόκο είναι ένας προσιτός και οικονομικός προορισμός, ιδανικός για όποιον θέλει μια εισαγωγή στον αραβο-ισλαμικό κόσμο σε απόσταση αναπνοής από την παλιά ήπειρο.
Οι ζωντανές αγορές, η αρχιτεκτονική, τα γραφικά ιστορικά κέντρα, αλλά και η ποικιλία των τοπίων – από τις παραλίες μέχρι την έρημο Σαχάρα, περνώντας από τον Ψηλό Άτλαντα, με κορυφές πάνω από 4.000 μέτρα – κάνουν το Μαρόκο έναν πραγματικά ενδιαφέροντα προορισμό.
Πέρασα έξι εβδομάδες ταξιδεύοντας με σακίδιο στην πλάτη σε όλη τη χώρα (εδώ θα βρεις το βίντεο του ταξιδιού μου, στα ιταλικά, αλλά μπορείς να ενεργοποιήσεις τους υπότιτλους). Είτε θέλεις να κάνεις το ίδιο είτε απλώς να ψάξεις λίγο και μετά να βασιστείς σε μια οργανωμένη εκδρομή, σε αυτόν τον οδηγό θα βρεις πολλές χρήσιμες συμβουλές και πληροφορίες για να οργανώσεις όσο καλύτερα μπορείς το ταξίδι σου.
Γρήγορο μενού
- Η καλύτερη εποχή για να επισκεφτείς το Μαρόκο
- Έγγραφα και εμβόλια για την είσοδο στο Μαρόκο
- Τι να κάνεις και να δεις στο Μαρόκο
- Προτεινόμενα δρομολόγια στο Μαρόκο
- Μετακινήσεις στο Μαρόκο
- Ταξίδι στο Μαρόκο: κόστος
- Ταξίδι στο Μαρόκο: ασφάλεια
Στους δρόμους του Σεφσαουέν.
Η καλύτερη εποχή για να επισκεφτείς το Μαρόκο
Οι καλύτερες περίοδοι για να επισκεφτείς το Μαρόκο είναι η άνοιξη (Απρίλιος και Μάιος) και το φθινόπωρο (Σεπτέμβριος και Οκτώβριος). Αυτούς τους μήνες οι θερμοκρασίες είναι ως επί το πλείστον ευχάριστες σε κάθε μέρος της χώρας, κάτι που είναι ιδανικό για όποιον σκέφτεται ένα ταξίδι με συνεχείς μετακινήσεις.
Στην κορύφωση του καλοκαιριού (Ιούλιος και Αύγουστος) το μεγαλύτερο μέρος του Μαρόκου, ιδίως ο νότος και η ενδοχώρα, καταγράφει πολύ υψηλές θερμοκρασίες την ημέρα, και το να επισκεφτείς πόλεις όπως τη Μαρακές, τη Φεζ ή, ακόμα χειρότερα, τη Σαχάρα δεν είναι καλή ιδέα. Για να έχεις μια ιδέα, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου, στα μέσα Απριλίου, στη Φεζ είχα θερμοκρασίες πάνω από 30 βαθμούς και μερικές εβδομάδες αργότερα, στις αρχές Μαΐου, οι θερμοκρασίες στη Μαρακές άγγιξαν σχεδόν τους 40 βαθμούς.
Το καλοκαίρι μπορεί ενδεχομένως να είναι μια επιλογή για προορισμούς κατά μήκος της ακτής ή στο βόρειο τμήμα της χώρας, ενώ τον χειμώνα ο καιρός στον νότο δεν είναι και τόσο άσχημος, αλλά κατά μήκος της ακτής και στον βορρά, εκτός από σχετικά κρύο, έχει και βροχές.
Τέλος, καλό είναι να θυμάσαι ότι στο Μαρόκο, καθώς είναι ισλαμική χώρα, η πλειονότητα του πληθυσμού τηρεί το Ραμαζάνι (οι ημερομηνίες αλλάζουν κάθε χρόνο, κοίτα τον σύνδεσμο για να δεις πότε πέφτει φέτος). Πολλοί φοβούνται την ιδέα να ταξιδέψουν τον ιερό μήνα, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι ο αντίκτυπος στον εκάστοτε ταξιδιώτη είναι ελάχιστος. Αν περιοριστείς σε μεγάλες πόλεις ή τουλάχιστον σε τουριστικούς προορισμούς, το να βρεις ανοιχτά εστιατόρια για να φας είναι δεδομένο και τα μέσα μεταφοράς συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά. Πέρασα δύο εβδομάδες ταξιδεύοντας στη μέση του Ραμαζανιού χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα. Η μόνη εξαίρεση είναι ίσως το να καταφέρεις να αγοράσεις φαγητό νωρίς το πρωί, αφού τα περισσότερα καταστήματα που δεν συνδέονται άμεσα με τον τουρισμό τείνουν να ανοίγουν μετά τις 10:00. Σε αυτή την περίπτωση σου συνιστώ να κάνεις ψώνια την προηγούμενη μέρα. Μια άλλη ημερομηνία που πρέπει να έχεις υπόψη σου είναι το Ιντ αλ-Φιτρ, μια πραγματικά πολύ σημαντική γιορτή που σηματοδοτεί το τέλος του Ραμαζανιού. Εκείνη την ημέρα πολλές επιχειρήσεις είναι κλειστές και ακόμη και το να καταφέρεις να μετακινηθείς θα μπορούσε να είναι δύσκολο.
Το τζαμί Κουτουμπία στη Μαρακές.
Έγγραφα και εμβόλια για την είσοδο στο Μαρόκο
Όσοι έχουν ιταλικό διαβατήριο (με ισχύ μεγαλύτερη των 6 μηνών) λαμβάνουν μια δωρεάν τουριστική βίζα διάρκειας 90 ημερών από τη στιγμή που μπαίνουν στη χώρα (οι κανόνες εξαρτώνται από την υπηκοότητά σου, οπότε έλεγξε τι ισχύει για σένα). Η είσοδος χωρίς διαβατήριο, δηλαδή μόνο με την ταυτότητα (αν είσαι πολίτης της ΕΕ), είναι δυνατή μόνο αν φτάσεις με οργανωμένο ομαδικό ταξίδι μέσω ταξιδιωτικού γραφείου.
Σε περίπτωση που ενδιαφέρεσαι να ανανεώσεις τη βίζα, παρότι είναι δυνατό να υποβάλεις επίσημο αίτημα στο αστυνομικό τμήμα, η διαδικασία φαίνεται να είναι αρκετά περίπλοκη και πρέπει να ξεκινήσει το αργότερο 15 ημέρες μετά την άφιξή σου στη χώρα. Η έκβαση δεν είναι δεδομένη. Οι περισσότεροι επιλέγουν το λεγόμενο «visa run», δηλαδή να βγουν και να ξαναμπούν στη χώρα με μοναδικό σκοπό την ανανέωση της βίζας. Απ’ ό,τι φαίνεται, είναι πρακτική πραγματικά πολύ διαδεδομένη και αποδεκτή από την αστυνομία των συνόρων. Σε περίπτωση που σε ενδιαφέρει, κατά πάσα πιθανότητα η πιο πρακτική και οικονομική επιλογή είναι το φέρι προς την Ισπανία από την Ταγγέρη.
Το Μαρόκο δεν απαιτεί κανέναν υποχρεωτικό εμβολιασμό, αλλά συνιστώνται τα εμβόλια για την ηπατίτιδα Α και Β.
Τέλος, για ενημέρωσή σου, η χρήση και η εισαγωγή drones στη χώρα είναι παράνομη. Σε περίπτωση ελέγχου γίνεται κατάσχεση. Τόσο κατά την είσοδο όσο και κατά την έξοδο στο αεροδρόμιο μου έβαλαν το σακίδιο μέσα από τις ακτίνες Χ και, βλέποντας τη φωτογραφική μηχανή, με ρώτησαν με καχυποψία αν είχα και drone. Προσωπικά δεν θα ρίσκαρα.
Για ενημερωμένες πληροφορίες σχετικά με τις βίζες και όλα τα υπόλοιπα, σου προτείνω να ελέγξεις τις ταξιδιωτικές πληροφορίες του υπουργείου εξωτερικών της χώρας σου (για παράδειγμα, τη σελίδα του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών για τη συγκεκριμένη χώρα).
Η Kasbah του Ραμπάτ.
Τι να κάνεις και να δεις στο Μαρόκο
Σε αυτόν τον οδηγό οι τιμές εκφράζονται συχνά στο τοπικό νόμισμα. Το επίσημο νόμισμα του Μαρόκου ονομάζεται «μαροκινό ντιρχάμ» ή απλώς «ντιρχάμ» και συντομεύεται ως «MAD».
Η ισοτιμία είναι περίπου 1€ = 11 MAD. Για την τρέχουσα ισοτιμία σου συνιστώ να ρίξεις μια ματιά σε αυτή τη σελίδα. Σε κάθε περίπτωση, η ισοτιμία είναι σχετικά σταθερή εδώ και πολλά χρόνια, σε τέτοιο βαθμό που στους τουριστικούς χώρους τυχαίνει να βλέπεις τις τιμές σε ευρώ (συχνά γίνονται δεκτά). Σε αυτές τις περιπτώσεις η «σιωπηρή» ισοτιμία είναι 1 προς 10, η οποία, παρότι ελαφρώς δυσμενής, αξίζει να τη θυμάσαι, αφού κάνει τις μετατροπές πραγματικά πρακτικές: αρκεί να διαιρέσεις οποιαδήποτε τιμή με το 10 για να έχεις μια αρκετά ακριβή ιδέα του ισοδύναμου σε ευρώ.
Τέλος, οι προορισμοί που περιγράφονται παρατίθενται ξεκινώντας από την πρωτεύουσα Ραμπάτ, συνεχίζοντας προς τον βορρά και κατεβαίνοντας έπειτα προς τον νότο. Αυτή η σειρά είναι πιθανότατα ο καλύτερος τρόπος για να βελτιστοποιήσεις τις μετακινήσεις σου, αλλά προφανώς εξαρτάται πολύ από το πού φτάνεις και τι σκοπούς έχεις.
Σημείωση: Πολλές φορές στη διάρκεια του οδηγού θα βρεις συνδέσμους προς το https://www.alltrails.com/. Αν θέλεις να χρησιμοποιήσεις την πλοήγηση εκτός σύνδεσης απευθείας από την εφαρμογή του Alltrails, πρέπει να περάσεις στην έκδοση pro. Μπορείς όμως να παρακάμψεις το πρόβλημα κατεβάζοντας τις συντεταγμένες από την έκδοση του ιστότοπου για υπολογιστή σε μορφή «Google Earth KML» και φορτώνοντάς τες έπειτα στο Organic Maps, που είναι σίγουρα μία από τις αγαπημένες μου εφαρμογές για ταξίδια.
Ραμπάτ
Όπως ανέφερα μόλις πριν, το Ραμπάτ είναι η πρωτεύουσα του Μαρόκου. Σε σύγκριση με την υπόλοιπη χώρα, είναι μια καθαρή και οργανωμένη πόλη. Επιπλέον, σε αντίθεση με άλλους πιο τουριστικούς προορισμούς, σε παρενοχλούν λιγότερο οι διάφοροι καταστηματάρχες, και το περπάτημα στη medina είναι μια πιο χαλαρωτική εμπειρία.
Τι να κάνεις και να δεις στο Ραμπάτ
Η πόλη δεν έχει τη γοητεία της Μαρακές και της Φεζ, αλλά αν έχεις μία ή δύο μέρες να της αφιερώσεις, νομίζω ότι είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή.
Kasbah des Oudaias και Ανδαλουσιανοί Κήποι
Η Kasbah είναι το παλαιότερο τμήμα της πόλης και μνημείο της Unesco. Οι γραφικοί στενοί δρόμοι και τα λευκά και μπλε κτίρια την κάνουν ένα ευχάριστο μέρος για εξερεύνηση. Κατά την επίσκεψή μου έμοιαζε κατά τόπους με εργοτάξιο σε εξέλιξη, αλλά υπάρχουν πάντως ωραία σημεία και, σε κάθε περίπτωση, τα έργα αργά ή γρήγορα θα τελειώσουν! Στη βόρεια πλευρά υπάρχει μια ωραία πλατφόρμα θέας που ονομάζεται «Plateforme du Sémaphore», από όπου έχεις εξαιρετική θέα στον Ατλαντικό Ωκεανό και στις εκβολές του ποταμού Bou Regreg. Δυστυχώς, κατά την επίσκεψή μου ήταν κλειστοί τόσο οι Ανδαλουσιανοί Κήποι όσο και το Μουσείο του Oudaya. Σε κάθε περίπτωση, η είσοδος στους κήπους είναι δωρεάν και, απ’ ό,τι έχω διαβάσει, είναι πραγματικά πολύ όμορφοι.
Στους δρόμους της Kasbah des Oudaias.
Πύργος του Χασάν και Μαυσωλείο του Μοχάμεντ Ε΄
Ο Πύργος του Χασάν, επίσης μνημείο της Unesco, χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και είναι ο μιναρές αυτού που θα έπρεπε να ήταν ένα από τα μεγαλύτερα τζαμιά της εποχής. Οι κολόνες που τον περιβάλλουν είναι αυτό που απομένει από αυτό το ημιτελές έργο. Το Μαυσωλείο του Μοχάμεντ Ε΄ είναι αντίθετα πολύ πιο πρόσφατο· άνοιξε το 1967 και είναι ο τόπος ανάπαυσης του παππού του σημερινού βασιλιά. Τα δύο αξιοθέατα βρίσκονται κυριολεκτικά το ένα δίπλα στο άλλο και η είσοδος είναι δωρεάν κάθε μέρα από τις 8:00 έως τις 18:00. Και τα δύο κτίρια είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά το βράδυ, όταν είναι φωταγωγημένα.
Μαυσωλείο του Μοχάμεντ Ε΄.
Πύργος του Χασάν.
Chellah
Το Chellah ή Shalla είναι ένα ακόμη μνημείο της Unesco. Ιδρύθηκε από τους Καρχηδόνιους, κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους και αργότερα από τους Άραβες, και είναι μια οχυρωμένη μεσαιωνική νεκρόπολη. Κατά την επίσκεψή μου ο χώρος ήταν κλειστός για αναστήλωση, οπότε δεν εκφέρω γνώμη για το τι υπάρχει μέσα στα τείχη, αλλά αν έχεις χρόνο στη διάθεσή σου, ακόμη και μόνο το να περπατήσεις γύρω από τα τείχη δεν είναι άσχημο. Η είσοδος κοστίζει 70 dh και συνήθως είναι ανοιχτό κάθε μέρα από τις 8:30 έως τις 18:30.
Βασιλικό Παλάτι
Στα μισά της διαδρομής ανάμεσα στο Chellah και στο κέντρο του Ραμπάτ βρίσκεται ένα από τα πολλά βασιλικά παλάτια που είναι διάσπαρτα σε όλη τη χώρα. Αυτό είναι η επίσημη κατοικία της βασιλικής οικογένειας, ενώ τα υπόλοιπα χρησιμοποιούνται μόνο κατά τη διάρκεια σύντομων επισκέψεων. Η «επίσκεψη» επιτρέπεται, αλλά είναι απαραίτητο να έχεις μαζί σου το διαβατήριο· κατάφερα να πείσω τους φρουρούς στην είσοδο ότι η φωτογραφία με τα στοιχεία αρκούσε, αλλά όταν ήρθε η ώρα να καταγράψουν την είσοδό μου δεν στάθηκα το ίδιο τυχερός. Σε κάθε περίπτωση, είχα σταματήσει μόνο επειδή ήταν στον δρόμο μου, αφού, απ’ ό,τι έχω διαβάσει, επιτρέπεται πάντως να περπατάς αποκλειστικά απ’ έξω, ενώ οι φωτογραφίες δεν είναι καλοδεχούμενες. Η είσοδος πάντως είναι δωρεάν, οπότε δεν έχεις τίποτα να χάσεις· το σημαντικό είναι να έχεις μαζί σου το διαβατήριο! Υπάρχουν διάφορες είσοδοι, αλλά αυτή για το κοινό βρίσκεται ακριβώς σε αυτό το σημείο.
Νεκροταφείο του Ραμπάτ
Να το ξεκαθαρίσω: είναι μόνο το νεκροταφείο, όμως η θέση του σε απόσταση αναπνοής από τη θάλασσα και τα χρώματα που το χαρακτηρίζουν το κάνουν εντυπωσιακό και φωτογενές, ειδικά το ηλιοβασίλεμα.
Το νεκροταφείο του Ραμπάτ.
Salé
Το Salé είναι η πόλη που βρίσκεται βόρεια του Ραμπάτ, στην απέναντι όχθη του ποταμού, και μπορείς να πας εκεί με βάρκα για δυο-τρία ντιρχάμ (εδώ είναι η τοποθεσία) ή παίρνοντας το τραμ. Εκεί μπορείς να εξερευνήσεις τη Medina, το παλάτι Borj Adoumoue, το οποίο τεχνικά βρίσκεται σε φάση αναστήλωσης, αλλά, απ’ ό,τι φαίνεται, αν ενδιαφέρεσαι, είναι δυνατό να δωροδοκήσεις τους φρουρούς στην είσοδο και να μπεις για λίγα ντιρχάμ, και τέλος τη Medrasa, της οποίας η είσοδος κοστίζει 60 dh.
Για να κλείσω, άλλα αξιοθέατα στα περίχωρα που δεν είχα την ευκαιρία να επισκεφτώ, αλλά νομίζω ότι αξίζει να λάβεις υπόψη, είναι οι εξωτικοί κήποι του Bouknadel, βόρεια του Salé (επίσημος ιστότοπος), και ο ζωολογικός κήπος του Ραμπάτ νότια του κέντρου (επίσημος ιστότοπος).
Μετάβαση στο Ραμπάτ
Το Ραμπάτ έχει συχνά δρομολόγια προς το μεγαλύτερο μέρος των κυριότερων πόλεων της χώρας. Με τρένο προς: Καζαμπλάνκα, Μαρακές, Μεκνές, Φεζ και Ταγγέρη. Πρόσεξε, γιατί υπάρχουν δύο σταθμοί στην πόλη· αυτός στο κέντρο είναι ο Rabat Ville. Ο Rabat Agadal βρίσκεται αντίθετα περίπου 5 χλμ. από το κέντρο. Ο σταθμός των λεωφορείων CTM βρίσκεται σε αυτό το σημείο.
Διαμονή στο Ραμπάτ
Εγώ έμεινα στο Riad Dar El Mesk, δηλαδή στην πιο οικονομική επιλογή που κατάφερα να βρω. Η τοποθεσία είναι εξαιρετική και τα δωμάτια είναι καθαρά. Άλλες οικονομικές και δυνητικά καλύτερες επιλογές είναι το Dar Ibrahim και κυρίως το Riad Dar el Ghali.
Θέα από την Plateforme du Sémaphore.
Ταγγέρη
Η Ταγγέρη, στα ιταλικά Tangeri, είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη του Μαρόκου σε πληθυσμό και, λόγω της στρατηγικής της θέσης, ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Μεσογείου.
Τι να κάνεις και να δεις στην Ταγγέρη
Σε απόσταση αναπνοής από την Ισπανία (η ακτή απέχει μόλις 30 χλμ.), η Ταγγέρη είναι μια πόλη με ισχυρή ευρωπαϊκή επιρροή, χωρίς όμως να στερείται ό,τι έχει να προσφέρει το Μαρόκο.
Medina
Η Medina στο παλιό τμήμα της πόλης είναι χωρίς αμφιβολία ένα από τα κυριότερα αξιοθέατα. Οι γραφικοί στενοί δρόμοι που περνούν ανάμεσα σε καταστηματάρχες και παλιά κτίρια είναι το ιδανικό μέρος για να χαθείς για μερικές ώρες, περιπλανώμενος χωρίς συγκεκριμένο προορισμό. Μερικά σημεία ενδιαφέροντος είναι το Grande Mosquée, που φαίνεται μόνο απ’ έξω, και το κοντινό Petit souq, δηλαδή η «μικρή αγορά», που στο παρελθόν θεωρούνταν το οικονομικό κέντρο της πόλης, ενώ τώρα είναι μια μικρή πραγματικά όμορφη πλατεία γεμάτη μπαρ και εστιατόρια. Τέλος, παρότι δεν υπάρχουν πολλά να δεις, μπορείς να περάσεις από τον τάφο του Ιμπν Μπατούτα, ενός από τους μεγαλύτερους ταξιδιώτες του παρελθόντος (στα αγγλικά).
Μία από τις εισόδους της Medina.
Kasbah
Παλιά ήταν το ανάκτορο του σουλτάνου και σήμερα μέσα στο κεντρικό κτίριο στεγάζονται δύο μουσεία: το Μουσείο της Kasbah και το Μουσείο σύγχρονης τέχνης. Εγώ μπήκα στο Μουσείο της Kasbah· η είσοδος κοστίζει μόλις 20 dh, η έκθεση δεν είναι και τόσο άσχημη (οι πληροφορίες είναι στα γαλλικά και στα αραβικά) και το ίδιο το κτίριο είναι ενδιαφέρον. Σε κάθε περίπτωση, ολόκληρη η περιοχή είναι όμορφη και στο Bab Al Bahr υπάρχει μια ωραία πανοραμική βεράντα.
Το Μουσείο της Kasbah.
Place du 9 Avril 1947 (Grand Socco)
Είναι η μεγάλη πλατεία νότια της Medina, απέναντι από το τζαμί Sidi Bou Abib. Στην πλατεία βρίσκεται επίσης το Cinema Rif, ένας παλιός κινηματογράφος που έχει και ένα «εναλλακτικό» καφέ, δημοφιλές στους νέους και στους καλλιτέχνες της Ταγγέρης. Στην απέναντι πλευρά υπάρχει μια μεγάλη αγορά, ενώ την Πέμπτη και την Κυριακή το πρωί γίνεται υπαίθρια αγορά στους δρόμους κοντά στην εκκλησία του St. Andrew. Εγώ δεν μπήκα, αλλά τεχνικά η εκκλησία είναι επισκέψιμη δωρεάν. Επίσης στη γύρω περιοχή της πλατείας υπάρχουν οι κήποι Mendoubia, τίποτα το ιδιαίτερο, αλλά πάντως ένα ευχάριστο μέρος για να χαλαρώσεις στη σκιά μερικών δέντρων.
Φοινικικοί Τάφοι και Cafè Hafa
Ο αρχαιολογικός χώρος χρονολογείται από περίπου 3.000 χρόνια πριν και περιλαμβάνει γύρω στους εκατό τάφους. Ειλικρινά δεν υπάρχουν πολλά να δεις και ας πούμε ότι ο χώρος δεν είναι καλά συντηρημένος, αλλά δεν πληρώνεις καθόλου είσοδο και απολαμβάνεις μια πανέμορφη θέα στην πόλη με το λιμάνι στο βάθος. Σου προτείνω να πας το ηλιοβασίλεμα. Σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων από τους τάφους βρίσκεται το Cafè Hafa, που λειτουργεί από το 1921 και είναι ένα είδος θεσμού της πόλης και το ιδανικό μέρος για να χαλαρώσεις απολαμβάνοντας τη θέα στη Μεσόγειο.
Ηλιοβασίλεμα από τους Φοινικικούς Τάφους.
American Legation
Το American Legation είναι ένα μουσείο και πολιτιστικό κέντρο που φιλοξενεί πολλά ιστορικά και καλλιτεχνικά αντικείμενα. Ήταν το πρώτο δημόσιο ακίνητο των ΗΠΑ έξω από τα εθνικά τους σύνορα. Η είσοδος κοστίζει 20 dh.
Fondation Lorin
Το Musée de la Fondation Lorin είναι ένα μικρό μουσείο, ή μάλλον ένα αρχείο, με ιστορικές φωτογραφίες και εφημερίδες που σχετίζονται με την ιστορία της πόλης. Όλα εκτίθενται μέσα σε μια παλιά συναγωγή. Ο φύλακας είναι πραγματικά ευγενικός και, παρότι η είσοδος είναι δωρεάν, συνιστάται θερμά μια μικρή προσφορά.
Sour Al Maâgazine
Το Sour Al Maâgazine, γνωστό και ως Terrasse des Paresseux, είναι μια μικρή πλατεία που λειτουργεί και ως σημείο θέας. Υπάρχουν μερικά παλιά κανόνια και γενικά η γύρω περιοχή είναι ένα ευχάριστο μέρος για περίπατο. Σε μικρή απόσταση βρίσκεται και το Gran Teatro Cervantes. Δυστυχώς το κτίριο είναι σε ερείπια και δεν είναι επισκέψιμο, αλλά μπορείς να βγάλεις μερικές φωτογραφίες απ’ έξω.
Σπήλαια του Ηρακλή και ακρωτήριο Spartel
Αυτή είναι μια ωραία μονοήμερη εκδρομή. Τα σπήλαια του Ηρακλή (Les Grottes d’Hercule) αποτελούν μέρος μιας γιγάντιας αρχαιολογικής περιοχής με ιστορία που ανάγεται στο 2.500 π.Χ. Το όνομά τους προέρχεται από τη μυθολογία, που τα περιγράφει ως τόπο διαμονής του ισχυρού Ηρακλή. Το σύστημα των στοών εκτείνεται σε πάνω από 30 χλμ., αλλά το επισκέψιμο τμήμα είναι πολύ πιο μικρό. Η είσοδος είναι δωρεάν.
Σπήλαια του Ηρακλή.
Αφού επισκεφτείς τα σπήλαια, σου προτείνω να περπατήσεις προς τα βόρεια μέχρι το ακρωτήριο Spartel. Αν το επιτρέπει ο καιρός, η πεζοπορία είναι πραγματικά ευχάριστη, είναι περίπου 5 χλμ., περνάς από δυο-τρεις παραλίες και κάποια στιγμή υπάρχει ένας όμορφος, καλά συντηρημένος πεζόδρομος με τραπεζάκια και παγκάκια με θέα στον ωκεανό, ιδανικά για ένα πικνίκ ή απλώς για να θαυμάσεις τη θέα. Όταν φτάσεις στο ακρωτήριο Spartel, αν θέλεις μπορείς να πληρώσεις την είσοδο για τον φάρο και τους κήπους, όπου θα βρεις ένα μπαρ/εστιατόριο. Αν δεν κάνω λάθος, η είσοδος κοστίζει 70 dh, κάτι που μου φάνηκε υπερβολικό, οπότε αποφάσισα να μην μπω. Το πανόραμα στη γύρω περιοχή είναι πάντως εξαιρετικό, η επιλογή είναι δική σου.
Για να πας στα σπήλαια του Ηρακλή ή στο ακρωτήριο Spartel υπάρχουν κοινά ταξί που ξεκινούν από αυτό το σημείο. Το Σάββατο και την Κυριακή, ή την υψηλή σεζόν, γεμίζουν γρήγορα και η διαδρομή κοστίζει 10 dh· αν ταξιδεύεις μόνος, να περιμένεις να πληρώσεις τουλάχιστον 50–60 dh. Για να γυρίσω στην Ταγγέρη έκανα ωτοστόπ και ήταν πραγματικά εύκολο· αν θέλεις να πάρεις ταξί, σου προτείνω να περπατήσεις μέχρι αυτό το σημείο, όπου υπάρχει πάντα κάποιο ταξί. Μια άλλη επιλογή θα μπορούσε να είναι το Hop On Hop Off Bus, με εισιτήριο 140 dh και, ανάμεσα στις διάφορες στάσεις, τα σπήλαια του Ηρακλή και το ακρωτήριο Spartel.
Μία από τις παραλίες ανάμεσα στα Σπήλαια του Ηρακλή και στο ακρωτήριο Spartel.
Asilah
Προσωπικά δεν έχω πάει, αλλά το Asilah, που βρίσκεται περίπου 50 χλμ. νότια της Ταγγέρης, είναι δυνητικά μια ακόμη μονοήμερη εκδρομή· αν θέλεις, μπορείς και να περάσεις εκεί τη νύχτα. Ο πύργος Torre de Menagem (Borj Al Kamra) είναι το κύριο αξιοθέατο της πόλης. Χτίστηκε το 1509, όταν το Asilah βρισκόταν υπό πορτογαλικό έλεγχο, και ο πύργος ήταν η κατοικία της κόρης του βασιλιά που είχε παντρευτεί τον κυβερνήτη της πόλης. Στο Asilah μπορείς να φτάσεις και με τρένο και με Grand Taxi.
Για να κλείσω, το ακρωτήριο Malabata (15 χλμ. ανατολικά της Ταγγέρης) είναι ένας άλλος σχετικά δημοφιλής προορισμός όχι μακριά από την πόλη· δεν έχω πάει, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται είναι ιδιαίτερα όμορφο να βλέπεις εκεί την ανατολή.
Μετάβαση στην Ταγγέρη
Η Ταγγέρη συνδέεται με τρένο με μεγάλο μέρος της χώρας· κατά μήκος της ακτής υπάρχουν και τα τρένα υψηλής ταχύτητας που συνδέουν την πόλη με την Καζαμπλάνκα και το Ραμπάτ σε λίγο περισσότερο από δύο ώρες. Υπάρχουν επίσης τακτικά τρένα προς προορισμούς όπως η Μεκνές και η Φεζ και ένα νυχτερινό τρένο προς τη Μαρακές. Ένα ταξί από τον σιδηροδρομικό σταθμό (Tanger Ville) προς το κέντρο, ή αντίστροφα, κοστίζει 15–25 dh ανάλογα με τις ικανότητές σου στο παζάρι. Με λεωφορείο υπάρχουν συχνά δρομολόγια προς το Τετουάν και το Σεφσαουέν (όπου δεν φτάνει το σιδηροδρομικό δίκτυο), αλλά και προς πολλές άλλες πόλεις της χώρας. Ο σταθμός των λεωφορείων CTM βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Το ταξί από και προς το κέντρο κοστίζει 20–25 dh.
Διαμονή στην Ταγγέρη
Εγώ έμεινα στο Tanja Lucia Hostel και σε γενικές γραμμές το συνιστώ, αλλά όσο ήμουν εκεί γνώρισα δύο κοπέλες που είχαν μείνει και στο Bayt Alice Hostel και κατά τη γνώμη τους ήταν πολύ καλύτερο.
Τετουάν
Το Τετουάν είναι μια πόλη που την προσπερνούν πολλοί τουρίστες και το κατάλαβα αμέσως, τη στιγμή που ήμουν κυριολεκτικά ο μόνος μη ντόπιος που κατέβηκε από το λεωφορείο που θα συνέχιζε προς το Σεφσαουέν. Νομίζω ότι είναι πραγματικά κρίμα.
Τι να κάνεις και να δεις στο Τετουάν
Η Medina του Τετουάν είναι μνημείο της Unesco και κατά τη γνώμη μου το αξιοθέατο νούμερο ένα της πόλης. Για το έμπειρο μάτι, μπορεί κανείς να ξεχωρίσει τρία καλά διακριτά τμήματα: το ανδαλουσιανό, το εβραϊκό και το βερβερικό. Το να χάνεσαι στους στενούς δρόμους είναι απόλαυση, ιδίως επειδή, αν και όχι εντελώς, στις περισσότερες περιπτώσεις σε αγνοούν και είσαι ελεύθερος να εξερευνήσεις χωρίς να σε ενοχλούν συνεχώς.
Kasbah
Η Kasbah, που δεσπόζει πάνω από την πόλη, βρίσκεται σε φάση αναστήλωσης και είναι κλειστή για το κοινό, αλλά σου προτείνω πάντως να ανέβεις τον λαβύρινθο από σκάλες βόρεια της Medina που οδηγούν στο ερειπωμένο οικοδόμημα. Αυτό το τμήμα της πόλης είναι βαμμένο μπλε και θυμίζει λίγο το Σεφσαουέν. Όταν φτάσεις στην κορυφή, μπορείς να περπατήσεις κατά μήκος των τειχών και υπάρχουν μερικά πραγματικά όμορφα σημεία.
Ένας από τους δρόμους βόρεια της Medina.
Βασιλικό Παλάτι και οδός Mohammed V
Το βασιλικό παλάτι δεν είναι ανοιχτό στο κοινό, όπως και ένα μεγάλο μέρος της πλατείας που βρίσκεται απέναντι (Place El Mechouar), αλλά είναι πάντως μια ευχάριστη περιοχή για περίπατο, ιδίως το βράδυ, όταν πέφτει η θερμοκρασία και ο πεζόδρομος Mohammed V που συνδέει την Plaza Muley El Mahdi με το παλάτι ζωντανεύει.
Place El Mechouar.
Jbel Dersa
Το Jbel Dersa είναι το βουνό που φαίνεται βόρεια της πόλης και από την κορυφή του έχεις εξαιρετική θέα τόσο στο Τετουάν όσο και στη Μεσόγειο στο βάθος. Πρόκειται για μια σχετικά εύκολη πεζοπορία: ξεκινώντας από τη Medina είναι 4–5 χλμ. και λίγο περισσότερα από 400 μ. υψομετρική διαφορά, 1–2 ώρες το πολύ για την ανάβαση και μία ώρα για την κατάβαση. Η διαδρομή είναι αυτή που θα βρεις σε αυτόν τον σύνδεσμο· ακολουθώντας αυτό το ίχνος GPS περπατάς σε έναν χωματόδρομο. Κατά την κατάβαση ανακάλυψα ότι, αν θέλεις, μπορείς να ακολουθήσεις μια σκάλα για το πρώτο κομμάτι της διαδρομής, που ξεκινά από αυτό το σημείο και ενώνεται έπειτα με τον δρόμο. Αν δεν έχεις όρεξη να περπατήσεις μέχρι την κορυφή του Jbel Dersa, μετά την πρώτη σειρά από σκαλιά υπάρχει μια πανοραμική πλατφόρμα.
Στο τέλος του ίχνους GPS εγώ δεν κατάφερα να βρω πραγματικό μονοπάτι, οπότε περπάτησα με βάση ό,τι έβλεπα για μερικές εκατοντάδες μέτρα μέχρι την κορυφή. Είναι μια πραγματικά ευχάριστη διαδρομή με εξαιρετική θέα, ιδιαίτερα συνιστώμενη αν θέλεις να ξεφύγεις για λίγο από το χάος της πόλης. Σε όλη τη διάρκεια του πρωινού συνάντησα μόνο δυο-τρεις βοσκούς.
Θέα από την πανοραμική πλατφόρμα.
Μετάβαση στο Τετουάν
Υπάρχουν συχνά λεωφορεία από και προς: Φεζ, Σεφσαουέν, Καζαμπλάνκα, Ραμπάτ, Μεκνές και Ταγγέρη. Ο σταθμός της CTM βρίσκεται όχι μακριά από τη Medina, σε αυτό το σημείο· προφανώς εξαρτάται από το πού μένεις, αλλά κατά κανόνα μπορείς άνετα να πας εκεί με τα πόδια.
Διαμονή στο Τετουάν
Το Darna Hostel είναι ένα από τα καλύτερα hostel στα οποία έχω μείνει κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου στο Μαρόκο. Το πρωινό είναι εξαιρετικό και η θέα από τη βεράντα ασυναγώνιστη. Για τα ιδιωτικά δωμάτια και τον κοιτώνα των τεσσάρων όπου έμεινα εγώ πρέπει να κάνεις κράτηση στο Riad Darna. Είναι κυριολεκτικά το ίδιο μέρος, αλλά για κάποιον περίεργο λόγο είναι δύο διαφορετικά καταλύματα στο Booking.
Θέα από την κορυφή του Jbel Dersa.
Σεφσαουέν
Το Σεφσαουέν – γνωστό και ως η μπλε πόλη – ήταν ο αγαπημένος μου προορισμός κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου στο Μαρόκο. Αυτή η μικρή πόλη που περιβάλλεται από τα βουνά του Ριφ όχι μόνο είναι εξαιρετικά φωτογενής, αλλά διαθέτει και πολύ πιο χαλαρή ατμόσφαιρα σε σύγκριση με άλλους τουριστικούς προορισμούς της χώρας.
Τι να κάνεις και να δεις στο Σεφσαουέν
Ιδίως στο παρελθόν, πολλοί ταξιδιώτες έλκονταν στο Σεφσαουέν επειδή στα περίχωρα της πόλης συγκεντρώνεται ένα καλό μέρος των φυτειών μαριχουάνας του Μαρόκου, με την οποία παράγεται έπειτα το διαβόητο χασίς, που στην τοπική αγορά κοστίζει μόλις 5–10 dh το γραμμάριο. Στον δρόμο προσφέρονται περιηγήσεις στις φυτείες που περιλαμβάνουν επιδείξεις του πώς παράγεται το τελικό προϊόν, αλλά αν δεν σε ενδιαφέρει, αυτή είναι μια πτυχή της πόλης που μπορείς απλώς να αγνοήσεις και να απολαύσεις όλα τα υπόλοιπα.
Medina
Η medina του Σεφσαουέν με τα μπλε χρωματισμένα κτίριά της είναι χωρίς αμφιβολία το αξιοθέατο νούμερο ένα της πόλης. Το να περπατάς στους δρόμους της είναι το όνειρο κάθε φωτογράφου και όχι μόνο. Υπάρχουν πάρα πολλά ενδιαφέροντα σημεία, αλλά αν ψάχνεις μερικά από τα πιο όμορφα/εμβληματικά, ορίστε μερικά: η εσωτερική αυλή με το τραπεζάκι (35.170135, -5.260881), 5 dh για να μπεις, η μπλε πόρτα (35.169602, -5.264145) και τέλος οι σκάλες (35.170065, -5.26322).
Η εσωτερική αυλή με το τραπεζάκι.
Kasbah
Η Kasbah που βρίσκεται στην όμορφη κεντρική πλατεία (Plaza Uta el Hamman) φαίνεται όμορφη απ’ έξω, αλλά σύμφωνα με τις έρευνές μου δεν υπάρχει πρακτικά τίποτα να δεις μέσα, εκτός από τον κήπο και μια μικρή έκθεση, σε τέτοιο βαθμό που προσωπικά αποφάσισα να μην μπω. Η είσοδος για τους τουρίστες τα τελευταία χρόνια έχει ανέβει στα 60 dh, οπότε αν ταξιδεύεις με οικονομία, πιθανότατα θα ήταν καλύτερα να ξοδέψεις τα χρήματά σου αλλού.
Οι σκάλες.
Ισπανικό Τζαμί
Από το τζαμί Jemaa Bouzafar, που συνήθως αποκαλείται Ισπανικό Τζαμί, έχεις κατά τη γνώμη μου την πιο όμορφη θέα στην πόλη. Το φαρδύ μονοπάτι ξεκινά κοντά στο Bab El Onsar, την ανατολική είσοδο της πόλης, όπου μπορείς να δεις και τις ντόπιες γυναίκες να πλένουν τα ρούχα στην πηγή Ras El Ma, και από εκεί είναι πραγματικά εύκολο να φτάσεις στο τζαμί. Σου προτείνω να ανέβεις μέχρι το τζαμί για το ηλιοβασίλεμα, αλλά αν πραγματικά δεν έχεις όρεξη να περπατήσεις, υπάρχουν δυο-τρία εξίσου όμορφα σημεία θέας κατά μήκος της διαδρομής. Αν έχεις χρόνο/όρεξη, μπορείς να συνεχίσεις παραπέρα μέχρι το Cafe Panorama, όπου μπορείς να πιεις ή να φας κάτι με εξαιρετικό πανόραμα.
Ηλιοβασίλεμα από το Ισπανικό Τζαμί.
Akchour
Περίπου 30 χλμ. βόρεια του Σεφσαουέν, το Akchour είναι μια ωραία μονοήμερη εκδρομή. Όταν φτάσεις στο μικρό χωριό, έχεις ουσιαστικά δύο επιλογές, που περιγράφονται ως μία ενιαία διαδρομή σε αυτόν τον σύνδεσμο. Το πιο σύντομο μονοπάτι οδηγεί στο λεγόμενο God’s Bridge ή Pont de Dieu, μια πραγματικά φωτογενή φυσική γέφυρα στην οποία φτάνεις στο τέλος μιας σύντομης πεζοπορίας (περίπου 45 λεπτά). Εμείς πήραμε το μονοπάτι που περνά ψηλά και σε οδηγεί να περπατήσεις πάνω στην ίδια τη γέφυρα, αλλά αν θέλεις υπάρχει και ένα άλλο μονοπάτι που τρέχει στον πάτο του φαραγγιού. Αυτό όχι μόνο σου γλιτώνει λίγη υψομετρική διαφορά, αλλά, αν κρίνω από τη φωτογραφία, διαθέτει και καλύτερη θέα. Αν ο χείμαρρος είναι πλημμυρισμένος, το μονοπάτι ενδέχεται πάντως να είναι αδιάβατο.
Η άλλη επιλογή είναι να περπατήσεις μέχρι το Grand Cascade (περίπου 2 ώρες), αλλά από ό,τι μου είπαν, εκτός από μερικούς χειμερινούς μήνες, σχεδόν ποτέ δεν υπάρχει νερό. Εμείς σταματήσαμε περίπου στα μισά της διαδρομής και σε κάθε περίπτωση ολόκληρη η διαδρομή είναι πραγματικά όμορφη, υπάρχουν πολλοί καταρράκτες και αρκετά μέρη όπου μπορείς να κάνεις μπάνιο σε κρυστάλλινα νερά. Με λίγη τύχη μπορεί να δεις και μερικούς πιθήκους. Σε όλη τη διαδρομή υπάρχουν πολλά εστιατόρια.
Το να φτάσεις στο Akchour είναι σχετικά εύκολο. Εγώ είχα την τύχη να γνωρίσω δύο νεαρούς Σλοβένους που έμεναν στο hostel και με πήραν μαζί τους στο ενοικιασμένο τους αυτοκίνητο. Ειδικά την υψηλή σεζόν και το Σαββατοκύριακο, τα grand taxi πηγαινοέρχονται συχνά και δεν θα πρέπει να περιμένεις και πολύ. Ο σταθμός των grand taxi βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Το κόστος είναι 25 dh ανά άτομο και το ταξίδι διαρκεί περίπου 45 λεπτά.
Πίθηκοι δίπλα στον χείμαρρο.
Jebel El-Kelaa
Το Jebel El-Kelaa δεσπόζει πάνω από το Σεφσαουέν και είναι μια ωραία μονοήμερη εκδρομή. Τις λεπτομέρειες της διαδρομής τις βρίσκεις σε αυτόν τον σύνδεσμο. Είναι περίπου 1.000 μέτρα υψομετρική διαφορά, οπότε δεν είναι περίπατος, αλλά ούτε και κάτι υπερβολικά απαιτητικό. Ειδικά το καλοκαίρι φρόντισε να πάρεις μαζί σου αρκετό νερό. Δυστυχώς ολοκλήρωσα μόνο εν μέρει το μονοπάτι που οδηγεί στην κορυφή, γιατί όταν έφτασα στο ύψος του Aïn Tissimlane συνάντησα ένα γερμανικό ζευγάρι που είχε πέσει θύμα ληστείας: τους είχαν πάρει όλα τα μετρητά υπό την απειλή ενός ντόπιου οπλισμένου με μαχαίρι, που τριγύριζε κοντά στην κορυφή. Προφανώς σε εκείνο το σημείο αποφάσισα να γυρίσω στην πόλη και να εγκαταλείψω την ανάβαση. Μίλησα για το περιστατικό με τους ιδιοκτήτες του hostel, που ζουν στο Σεφσαουέν εδώ και αρκετά χρόνια, και ήταν εξαιρετικά έκπληκτοι με ό,τι συνέβη και μου είπαν ότι ήταν η πρώτη φορά που άκουγαν για ένα τέτοιο περιστατικό, οπότε δεν ξέρω τι να σκεφτώ. Απ’ ό,τι φαίνεται ήμουν εξαιρετικά άτυχος, όμως το γεγονός είναι ότι συνέβη, οπότε θα απέφευγα να ανέβω με οποιοδήποτε αντικείμενο αξίας.
Σε κάθε περίπτωση, τα περίχωρα του Σεφσαουέν προσφέρουν πολλά μονοπάτια για όποιον ενδιαφέρεται για πεζοπορία, για παράδειγμα μπορείς να φτάσεις στο Akchour διασχίζοντας το εθνικό πάρκο Talassemtane σε διάστημα δύο ημερών. Δυστυχώς νομίζω ότι υπάρχει μόνο η ισπανική έκδοση, αλλά όσο ήμουν στο Σεφσαουέν μου έτυχε να πέσει στα χέρια μου το Senderismo y naturaleza en el parque nacional de talassemtane, όπου μπορείς να βρεις πάρα πολλές ενδιαφέρουσες ιδέες.
Για να κλείσω, συνήθως δεν προτείνω εστιατόρια, αλλά στην περίπτωση του Σεφσαουέν νομίζω ότι πρέπει να κάνω μια εξαίρεση: το Restaurant Bab Ssour προσφέρει εξαιρετικό φαγητό σε τίμιες τιμές, αξίζει να το δοκιμάσεις.
Θέα από το μονοπάτι που οδηγεί στο Jebel El-Kelaa.
Μετάβαση στο Σεφσαουέν
Το Σεφσαουέν έχει απευθείας συνδέσεις με λεωφορείο προς τις περισσότερες μεγάλες πόλεις στον βορρά της χώρας, μεταξύ των οποίων: Τετουάν, Φεζ, Μεκνές, Ταγγέρη, Ραμπάτ και Καζαμπλάνκα. Υπάρχει ένας μόνο σταθμός λεωφορείων σε αυτό το σημείο.
Διαμονή στο Σεφσαουέν
Εγώ έμεινα στο Vallparadis Pension Familiar «FIRDAUS» και το συνιστώ ανεπιφύλακτα· υπάρχουν αναμφίβολα πιο οικονομικές επιλογές, αλλά το κατάλυμα είναι όμορφο, καθαρό και υπάρχει κουζίνα στη διάθεση των επισκεπτών. Είχα την ευκαιρία να ρίξω μια ματιά και στο Hotel Ouarzazate και, αν και όχι εξίσου όμορφο, είναι μια εξαιρετική οικονομική επιλογή.
Φεζ
Η Φεζ, ή Fes, ήταν η μεσαιωνική πρωτεύουσα του Μαρόκου και θεωρείται από πολλούς η καλύτερα διατηρημένη αρχαία πόλη του αραβικού κόσμου.
Τι να κάνεις και να δεις στη Φεζ
Η αρχαία τειχισμένη πόλη μπορεί να είναι ένας πραγματικός λαβύρινθος που περιμένει να εξερευνηθεί. Η medina είναι από τις μεγαλύτερες της χώρας και το να εξερευνάς τους δρόμους της περνώντας ανάμεσα στα διάφορα καταστήματα και τις αγορές είναι κατά τη γνώμη μου η εμπειρία νούμερο ένα στη Φεζ.
Η Φεζ στο ηλιοβασίλεμα.
Medina
Υπάρχουν σίγουρα αξιόλογα σημεία που σου προτείνω να επισκεφτείς ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ρίξεις μια κλεφτή ματιά, όπως το Τζαμί Qarawiyyin, που λειτουργεί και ως πανεπιστήμιο (ιδρύθηκε το 859 και είναι το αρχαιότερο στον κόσμο) και ως βιβλιοθήκη από το 1359, η αρχαιότερη σε αδιάκοπη λειτουργία. Δυστυχώς η πρόσβαση απαγορεύεται στους μη μουσουλμάνους, που μπορούν πάντως να θαυμάσουν τη λάμψη του απ’ έξω ή, ακόμα καλύτερα, από τη βεράντα ενός καταστήματος που βρίσκεται σε αυτό το σημείο (34.065157, -4.973066). Με άφησαν να ανέβω δωρεάν, όμως, όπως πάντα, οι άνθρωποι περιμένουν κάτι σε αντάλλαγμα. Προσωπικά έφυγα με ένα απλό ευχαριστώ. Ένα άλλο μέρος απαγορευμένο στους μη μουσουλμάνους είναι το μαυσωλείο του Moulay Idriss II, του ιδρυτή της πόλης. Και σε αυτή την περίπτωση μπορείς πάντως να ρίξεις μια κλεφτή ματιά απ’ έξω. Τέλος, υπάρχουν πολλές πύλες εισόδου στη Medina, μερικές από τις οποίες αξίζει να δεις, με πρώτη και καλύτερη αυτή που ονομάζεται συνήθως Blue Gate, ιδιαίτερα όμορφη το βράδυ όταν είναι φωταγωγημένη. Και η Bab Ftouh δεν είναι άσχημη.
Τζαμί Qarawiyyin.
Al Attarine Madrasa
Όχι μακριά από το Τζαμί Qarawiyyin βρίσκεται η κορανική σχολή Al Attarine Madrasa. Αυτή είναι επισκέψιμη και η είσοδος κοστίζει μόλις 20 dh. Όπως και οι άλλες madrasa της χώρας, περίμενε μια όμορφη εσωτερική αυλή διακοσμημένη με ψηφιδωτά και σκαλισμένο ξύλο. Είχα την τύχη να την έχω ολόκληρη για μένα για σχεδόν 20 λεπτά και ίσως γι’ αυτό είναι η αγαπημένη μου από όλες όσες έχω επισκεφτεί. Η είσοδος κοστίζει 20 dh και είναι ανοιχτή κάθε μέρα από τις 8:00 έως τις 18:00.
Al Attarine Madrasa.
Bou Inania Madrasa
Η Bou Inania Madrasa είναι μια κορανική σχολή που χρονολογείται από τον δέκατο τέταρτο αιώνα. Σε αντίθεση με άλλες κορανικές σχολές της χώρας που μπορείς να επισκεφτείς, εδώ ένα μικρό τμήμα του κτιρίου λειτουργεί ως τζαμί και, παρότι αυτό δεν είναι επισκέψιμο, είναι καθαρά ορατό. Θεωρείται από ορισμένους το καλύτερο παράδειγμα ισλαμικής αρχιτεκτονικής που μπορεί να δει ένας μη μουσουλμάνος στη Φεζ· αν έχεις δει άλλες madrasa, τα γνώριμα ψηφιδωτά και οι ξύλινοι σκαλισμένοι τοίχοι με την κλασική εσωτερική αυλή σίγουρα δεν θα είναι κάτι καινούργιο. Παρ’ όλα αυτά είναι πανέμορφη και σου συνιστώ οπωσδήποτε την επίσκεψη. Η είσοδος κοστίζει 20 dh και είναι ανοιχτή κάθε μέρα από τις 9:00 έως τις 18:00.
Cherratine Madrasa
Η Cherratine Madrasa, που χρονολογείται από το 1670, είναι η πιο πρόσφατη από τις ιστορικές κορανικές σχολές της πόλης. Αναπτύσσεται σε τρεις ορόφους και έχει πάνω από 100 δωμάτια. Αν και λιγότερο περιποιημένη σε σύγκριση με τις άλλες, η είσοδος κοστίζει μόλις 20 dh, οπότε δεν έχεις πολλά να χάσεις. Είναι ανοιχτή κάθε μέρα από τις 9:00 έως τις 15:00.
Βυρσοδεψεία
Ανάμεσα στη δυσοσμία και στους ανθρώπους που τριγυρνούν στα γύρω σημεία – και που κοντεύουν να σε κάνουν να πληρώσεις για να αναπνεύσεις – τα εμβληματικά βυρσοδεψεία που φαίνονται τόσο όμορφα στις φωτογραφίες είναι κατά τη γνώμη μου λιγότερο γοητευτικά στην πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά αξίζουν σίγουρα την επίσκεψη ή τουλάχιστον τη θέα από μία από τις πολλές πανοραμικές βεράντες. Πρώτα απ’ όλα, τα βυρσοδεψεία μέσα στη medina είναι δύο:
Sidi Moussa και Chouara. Το πρώτο είναι μικρότερο και λιγότερο φωτογενές, ενώ το δεύτερο είναι το μεγαλύτερο και κατά πάσα πιθανότητα αυτό από το οποίο προέρχονται οι περισσότερες από τις φωτογραφίες που κυκλοφορούν.
Το βυρσοδεψείο Chouara από το κατάστημα με αριθμό 10.
Οι διάφορες πανοραμικές βεράντες είναι μπαρ/εστιατόρια ή, στις περισσότερες περιπτώσεις, καταστήματα που πουλούν δερμάτινα προϊόντα· πολλά από αυτά προσφέρουν δωρεάν πρόσβαση στη βεράντα με την ελπίδα ότι μετά θα αγοράσεις κάτι, αλλά μη νιώσεις καθόλου υποχρεωμένος. Εγώ είδα το Sidi Moussa από τη βεράντα ενός καταστήματος σε αυτό το σημείο (34.063915, -4.975835), ενώ για το Chouara, το πιο «όμορφο» από τα δύο κατά τη γνώμη μου, σου προτείνω τη βεράντα του καταστήματος με αριθμό 10 σε αυτό το σημείο (34.066155, -4.97102). Στην είσοδο υπάρχει μια ωραία πινακίδα που γράφει καθαρά «δωρεάν είσοδος», οπότε μη νιώσεις υποχρεωμένος να πληρώσεις τίποτα. Στο Chouara μπήκα στο ίδιο το βυρσοδεψείο· αν ενδιαφέρεσαι, για να το κάνεις αρκεί να κατέβεις τις σκάλες προς την είσοδο, που είναι αρκετά προφανής, αλλά μπορείς πάντα να ρωτήσεις και θα σε καθοδηγήσουν αμέσως. Εκεί, καθώς κατέβαινα τις σκάλες, συνάντησα έναν «φύλακα» που απαιτούσε 100 dh για να μπω· εγώ και ο Πορτογάλος φίλος μου αρνηθήκαμε και ετοιμαζόμασταν να φύγουμε, αν δεν είχε έρθει ένας εργάτης διατεθειμένος να μας αφήσει να μπούμε δωρεάν, που μας έκανε μια σύντομη ξενάγηση – προφανώς το αρχικό «δωρεάν» μετατράπηκε σε 50 dh στο τέλος της «ξενάγησης»! Του δώσαμε 20 dh, οπότε μπήκαμε με 10 dh ο καθένας. Ουσιαστικά, αν θέλεις να μπεις, να περιμένεις ότι θα πρέπει να πληρώσεις κάποιον. Για να κλείσω, παρότι η μυρωδιά σίγουρα δεν είναι ευχάριστη, τη βρήκα απόλυτα υποφερτή ή τουλάχιστον ήταν τον Απρίλιο· με τη ζέστη του καλοκαιριού η κατάσταση χειροτερεύει. Σε κάθε περίπτωση, όλα τα καταστήματα στη γύρω περιοχή προσφέρουν φύλλα μέντας για να τα μυρίσεις και να καλύψεις τη μυρωδιά για την οποία μιλούν πολλοί.
Εργάτες στο βυρσοδεψείο Chouara
Μουσείο Dar Batha
Ένα πρώην βασιλικό παλάτι που μετατράπηκε σε μουσείο το 1916, όπου εκτίθενται ιστορικά και καλλιτεχνικά έργα σχετικά με τη χώρα. Κατά την επίσκεψή μου ήταν κλειστό για εργασίες αναστήλωσης, αλλά η είσοδος κοστίζει μόλις 10 dh και, απ’ ό,τι είχα διαβάσει, ακόμη και χωρίς να λάβεις υπόψη την έκθεση, το ίδιο το παλάτι άξιζε το εισιτήριο εισόδου.
Παλάτι Glaoui
Το Palais El Glaoui είναι το «σπίτι-μουσείο» ενός καλλιτέχνη που ζει ακόμη εκεί και εκθέτει τα έργα του σε ένα τμήμα του ακινήτου. Είχα προγραμματίσει να πάω, αλλά αφού μίλησα με έναν τύπο στο hostel που μου το περιέγραψε ως ένα σπίτι σε ερείπια χωρίς πολλά να δεις, άλλαξα γνώμη, αλλά είμαι σίγουρος ότι για ορισμένους θα μπορούσε να είναι μια ενδιαφέρουσα επίσκεψη. Η είσοδος κοστίζει 25 dh.
Borj Nord.
Borj Sud και Borj Nord
Το Borj Sud και το Borj Nord είναι τα δύο φρούρια που, όπως υποδηλώνει το όνομα, βρίσκονται στις αντίθετες πλευρές της πόλης. Εκτός αν έχεις πάρα πολύ χρόνο, δεν σου συνιστώ να ανέβεις στο Borj Sud· η θέα είναι όμορφη, αλλά όχι τόσο όμορφη όσο αυτή που έχεις από τη βόρεια πλευρά της πόλης. Επιπλέον, δεν μπορείς να επισκεφτείς το φρούριο. Το Borj Nord, εκτός από το ότι προσφέρει καλύτερη θέα, είναι και ένα μουσείο αφιερωμένο στα όπλα. Η είσοδος κοστίζει 20 dh, συν άλλα 10 dh αν θέλεις ηχητικό οδηγό.
Αν δεν σε ενδιαφέρει το μουσείο, ακόμη πιο όμορφη και δωρεάν θέα στην πόλη έχεις ενδεχομένως από τους Τάφους των Μεριντιδών. Τα ερείπια που χρονολογούνται από τον δέκατο τέταρτο αιώνα είναι σε άθλια κατάσταση, αλλά από την άλλη η θέα είναι εξαιρετική. Αν δεν έχεις όρεξη να ανέβεις μέχρι την κορυφή του λόφου, μπορείς να επιλέξεις να δεις το ηλιοβασίλεμα από τα τείχη σε αυτό το σημείο (34.06882, -4.977524). Αν και λιγότερο δημοφιλές σε σύγκριση με τους τάφους, κατά τη γνώμη μου το πανόραμα είναι καλύτερο.
Οι Τάφοι των Μεριντιδών.
Jnan Sbil ή Parc de Boujloud
Δημιουργημένο από τον σουλτάνο Moulay Abdallah τον δέκατο όγδοο αιώνα, το Jnan Sbil είναι το παλαιότερο πάρκο της πόλης. Ακριβώς έξω από τη medina είναι ένα ευχάριστο μέρος για να χαλαρώσεις μακριά από το χάος. Αν σκοπεύεις να περπατήσεις μέχρι την Εβραϊκή συνοικία, το πάρκο είναι κυριολεκτικά στον δρόμο.
Parc de Boujloud.
Εβραϊκή συνοικία
Η Εβραϊκή συνοικία ανατολικά της Medina είναι μια λιγότερο τουριστική περιοχή της πόλης που σου προτείνω να επισκεφτείς αν έχεις επιπλέον χρόνο ή απλώς θέλεις να ξεφύγεις εν μέρει από τις ορδές των τουριστών που κατακλύζουν τη Medina. Εδώ βρίσκεται και το βασιλικό παλάτι, του οποίου δυστυχώς μπορείς να θαυμάσεις μόνο την κεντρική πύλη εισόδου (Bab L’Makhzen). Κατά την επίσκεψή μου όμως απαγορευόταν και η πρόσβαση στην πλατεία (Place des Alaouites) που βρίσκεται απέναντι από το παλάτι.
Εκτός από το να περπατήσεις στους διάφορους δρόμους, μπορείς να επισκεφτείς τη Συναγωγή Aben Danan, της οποίας η είσοδος κοστίζει 20 dh, ενώ το κοντινό εβραϊκό νεκροταφείο, παρά όσα θέλουν να σε κάνουν να πιστέψεις, είναι δωρεάν. Αγνόησε όποιον προσπαθεί να σε κάνει να πληρώσεις και μη διστάσεις να απειλήσεις ότι θα καλέσεις την αστυνομία.
Το βασιλικό παλάτι.
Μετάβαση στη Φεζ
Η Φεζ έχει συνδέσεις με τρένο προς Μεκνές, Ραμπάτ, Καζαμπλάνκα, Μαρακές και Ταγγέρη. Ο σιδηροδρομικός σταθμός (Gare de Fes) βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Απέναντι βρίσκεται ο σταθμός λεωφορείων Supratours, που προσφέρει απευθείας συνδέσεις προς το Merzouga και πολλές άλλες πόλεις της χώρας, ενώ ο σταθμός λεωφορείων CTM είναι αντίθετα αρκετά μακριά από το κέντρο και βρίσκεται σε αυτό το σημείο.
Αν φτάσεις στο αεροδρόμιο και δεν θέλεις να πάρεις ταξί προς το κέντρο, το λεωφορείο με αριθμό 16 κοστίζει μόλις 4 dh και συνδέει τον σιδηροδρομικό σταθμό με το αεροδρόμιο περίπου κάθε ώρα από τις 6:00 έως τις 23:00. Για την ακρίβεια, το λεωφορείο σταματά σε αυτό το σημείο απέναντι από τον σιδηροδρομικό σταθμό.
Διαμονή
Έμεινα στο Hostel Amir, εξαιρετική τοποθεσία και σχέση ποιότητας-τιμής, αλλά σίγουρα όχι ένα από εκείνα τα αξέχαστα hostel. Το Riad Verus τουλάχιστον στα χαρτιά φαίνεται ένα πιο όμορφο κατάλυμα.
Θέα από τα τείχη της Φεζ.
Μεκνές
Η Μεκνές, μαζί με τη Φεζ, τη Μαρακές και το Ραμπάτ, ανήκει στις λεγόμενες αυτοκρατορικές πόλεις του Μαρόκου, δηλαδή σε εκείνες τις πόλεις που στη διάρκεια της ιστορίας έπαιξαν τον ρόλο της πρωτεύουσας της χώρας. Συχνά παραμελείται υπέρ της Φεζ, κάτι σαν το Τετουάν σε σχέση με το Σεφσαουέν· αν έχεις χρόνο στη διάθεσή σου, νομίζω πραγματικά ότι είναι ένας προορισμός που αξίζει να λάβεις υπόψη. Λόγω της εγγύτητας με τη Φεζ, μπορείς κυριολεκτικά να την επισκεφτείς σε μονοήμερη εκδρομή.
Τι να κάνεις και να δεις στη Μεκνές
Δυστυχώς κατά την επίσκεψή μου πρακτικά όλα τα κυριότερα αξιοθέατα της πόλης βρίσκονταν σε φάση αναστήλωσης, αλλά η αυτοκρατορική πόλη έχει παρ’ όλα αυτά τη γοητεία της και, ακόμη κι αν τα πράγματα δεν αλλάξουν σύντομα, σου συνιστώ πάντως την επίσκεψη.
Medina
Η Medina της Μεκνές είναι πιο μικρή και σαφώς λιγότερο τουριστική σε σύγκριση με τη Φεζ, και το να περπατάς στους δρόμους της είναι σαφώς μια διαφορετική εμπειρία. Εγώ δεν είμαι από αυτούς που κάνουν ψώνια, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται και οι τιμές φαίνονται να είναι χαμηλότερες. Η καρδιά της medina είναι η πλατεία Lahdim, που ζωντανεύει κυριολεκτικά το βράδυ, όταν δύει ο ήλιος. Απέναντι από την πλατεία βρίσκεται ένα από τα σύμβολα της πόλης, μία από τις 27 πύλες εισόδου, η Bab Mansour. Και αυτή βρισκόταν σε φάση αναστήλωσης κατά την επίσκεψή μου, όπως και η Bab el Khemis, που θεωρείται από πολλούς η δεύτερη πιο όμορφη.
Η Medina της Μεκνές.
Βασιλικοί Στάβλοι (Heri es-Souani)
Κατά την επίσκεψή μου οι βασιλικοί στάβλοι και η κοντινή σιταποθήκη βρίσκονταν σε φάση αναστήλωσης. Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τις κριτικές, για ό,τι υπάρχει να δεις και για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται, η είσοδος των 70 dh φαίνεται να θεωρείται υπερβολική από πολλούς. Ποιος ξέρει, ίσως όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες, αυτό το μέρος που κάποτε φιλοξενούσε πάνω από 10.000 άλογα να επιστρέψει στην παλιά του αίγλη. Μέρος του ίδιου συγκροτήματος είναι και το Bassin Souani, η δεξαμενή που λειτουργούσε ως αποθήκη νερού για την πόλη.
Φυλακές Habs Qara
Και οι φυλακές ήταν κλειστές για αναστήλωση και, πάντα σύμφωνα με τις κριτικές, φαίνεται να δέχονται την ίδια κριτική με τους στάβλους. 70 dh για μια σύντομη επίσκεψη σε ένα μέρος σε ερείπια. Και σε αυτή την περίπτωση, ποιος ξέρει, ίσως μετά τις εργασίες αναστήλωσης τα πράγματα αλλάξουν.
Medersa Bou Inania
Μάντεψε; Κλειστή για αναστήλωση! Σε κάθε περίπτωση, η Medersa Bou Inania είναι μια αρχαία κορανική σχολή με τη χαρακτηριστική εσωτερική αυλή γεμάτη ψηφιδωτά και σκαλισμένο ξύλο, στην οποία βλέπουν τα δωμάτια των φοιτητών. Πριν από τις εργασίες αναστήλωσης η είσοδος κόστιζε 60 dh.
Palais Mansour
Φυσικά, κλειστό για αναστήλωση. Σε κάθε περίπτωση, το Palais Mansour ήταν η θερινή κατοικία του Moulay Ismail. Περπάτησα γύρω του και οι διαστάσεις είναι πραγματικά εντυπωσιακές, αλλά επειδή είναι κλειστό για το κοινό και σχετικά μακριά από το κέντρο, πιθανότατα θα ήταν καλύτερα να περάσεις τον χρόνο σου αλλού.
Μαυσωλείο του Moulay Ismail
Και αυτό το τελευταίο, όχι παραδόξως, ήταν κλειστό για αναστήλωση. Σε κάθε περίπτωση, η πρόσβαση για τους μη μουσουλμάνους απαγορεύεται, αλλά μπορείς πάντως να ρίξεις μια κλεφτή ματιά από την είσοδο.
Θέα από τη βεράντα του Dar Merzouga.
Μετάβαση στη Μεκνές
Η Μεκνές έχει συχνές συνδέσεις με τρένο προς τη Φεζ, αλλά και πολλές άλλες πόλεις: Μαρακές, Ταγγέρη, Ραμπάτ και Καζαμπλάνκα. Η πόλη έχει δύο σταθμούς, έναν μικρότερο κοντά στο κέντρο, που τον συνιστώ σε όποιον θέλει να επισκεφτεί τα κυριότερα σημεία ενδιαφέροντος (Gare de Meknès-Amir Abdelkader), και έναν άλλο μεγαλύτερο ελαφρώς έξω από το κέντρο (Gare Meknès-Ville). Ο σταθμός των λεωφορείων CTM βρίσκεται αντίθετα σε αυτό το σημείο και προσφέρει απευθείας λεωφορεία προς όλες τις κυριότερες πόλεις της χώρας, συμπεριλαμβανομένων προορισμών όπου δεν φτάνει το τρένο, όπως το Σεφσαουέν και το Τετουάν.
Διαμονή στη Μεκνές
Το Dar Merzouga είναι μια καλή οικονομική λύση. Το συνιστώ, παρά το ότι ο φαινομενικά ευγενικός και φιλόξενος ιδιοκτήτης προσπάθησε να με κάνει να πληρώσω το πρωινό που, όπως είχαμε συμφωνήσει, περιλαμβανόταν. Αρνήθηκα να πληρώσω και καθώς έφευγα αρκετά ενοχλημένος, ζήτησε συγγνώμη λέγοντας ότι είχε γίνει παρεξήγηση. Νομίζω ότι ο καθένας αξίζει το ευεργέτημα της αμφιβολίας, αλλά λίγες μέρες αργότερα στο Ραμπάτ γνώρισα μερικά παιδιά που είχαν κάνει το ίδιο είδος συζήτησης όταν ήρθε η ώρα του check-out, οπότε αφήνω σε σένα να βγάλεις τα συμπεράσματά σου για την τιμιότητα του τύπου.
Μία από τις πύλες της πόλης στο ηλιοβασίλεμα.
Moulay Idriss Zerhoun και Volubilis
Το Moulay Idriss Zerhoun, ή απλώς Moulay Idriss, θεωρείται η πιο ιερή πόλη του Μαρόκου. Πράγματι, εδώ έφτασε ο Moulay Idriss το 789, φέροντας μαζί του το Ισλάμ.
Τι να κάνεις και να δεις στο Moulay Idriss Zerhoun
Εγώ αποφάσισα να περάσω τη νύχτα στο Moulay Idriss μόνο επειδή ήθελα να φωτογραφίσω το ηλιοβασίλεμα, αλλά ειλικρινά δεν βρήκα την πόλη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Το μαυσωλείο του Moulay Idriss I, που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από την κεντρική πλατεία της πόλης, δεν είναι επισκέψιμο για τους μη μουσουλμάνους.
Το μοναδικό πραγματικό σημείο ενδιαφέροντος είναι η La Grande Terrasse, μια πανοραμική βεράντα από την οποία έχεις εξαιρετική θέα στην πόλη από κάτω. Οι ντόπιοι είναι περισσότερο από χαρούμενοι να σε οδηγήσουν στους δρόμους της medina με αντάλλαγμα ένα μικρό χρηματικό ποσό, αλλά, αν και με κάποια δυσκολία, έφτασα πάντως στον προορισμό μου. Σου προτείνω να ξεκινήσεις την ανάβαση σε αυτό το σημείο και κάθε φορά που υπάρχει πιθανή στροφή να παίρνεις την ανηφορική κατεύθυνση, μέχρι να σου πει το GPS ότι είσαι περίπου στο ύψος του σημείου θέας. Μόνο τότε στρίψε δεξιά. Σε κάθε περίπτωση, ένα απλό: «Grande Terrasse?» προς έναν ντόπιο θα πρέπει να σε κατευθύνει προς τη σωστή κατεύθυνση.
Θέα από την Grande Terrasse.
Volubilis
Τα ρωμαϊκά ερείπια της Volubilis, που βρίσκονται περίπου 4 χλμ. από το κέντρο του Moulay Idriss, έχουν το καθεστώς μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και είναι ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του Μαρόκου. Η αρχαία πόλη είναι, στο μέτρο του δυνατού, σε καλή κατάσταση, με αρκετά ενδιαφέροντα ψηφιδωτά που έχουν διατηρηθεί στον χρόνο. Προφανώς υπάρχουν αρκετοί παρόμοιοι χώροι πολύ πιο κοντά στο σπίτι, αλλά αν έχεις χρόνο σου συνιστώ την επίσκεψη. Η είσοδος κοστίζει 70 dh, αλλά σε αντίθεση με πολλούς άλλους ιστορικούς χώρους, εδώ θα βρεις πολλές πληροφορίες κατά μήκος της διαδρομής που περνά ανάμεσα στα ερείπια και ένα ενδιαφέρον μουσείο που τεκμηριώνει ολόκληρη την ιστορία της πόλης. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται, αλλά αν θέλεις στην είσοδο υπάρχουν ξεναγοί έτοιμοι να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Η ώρα κλεισίματος αλλάζει ανάλογα με τον μήνα και κατά κανόνα είναι περίπου μία ώρα πριν από το ηλιοβασίλεμα. Ακόμη και στα μέσα Απριλίου έκανε αρκετή ζέστη, οπότε, αν είναι δυνατόν, θα απέφευγα τις μεσημεριανές ώρες.
Volubilis.
Μετάβαση στο Moulay Idriss Zerhoun και στη Volubilis
Εγώ πήρα το τοπικό λεωφορείο με αριθμό 15 σε αυτό το σημείο· αν θέλεις να δεις όλες τις στάσεις, αυτός είναι ο επίσημος ιστότοπος. Το εισιτήριο κοστίζει 7 dh. Αν θέλεις απλώς να πας στη Volubilis, σου προτείνω να κατέβεις στον κυκλικό κόμβο σε αυτό το σημείο, από όπου το λεωφορείο κατευθύνεται προς το κέντρο του Moulay Idriss. Από εδώ μέχρι την είσοδο των ερειπίων είναι λίγο περισσότερο από 2 χλμ. και, αν πραγματικά δεν θέλεις να περπατήσεις, δεν θα πρέπει να περιμένεις και πολύ μέχρι να περάσει ένα ταξί. Εγώ περπάτησα και στον πηγαιμό και στον γυρισμό, αλλά ρωτώντας τριγύρω, η σταθερή τιμή των ταξί φαίνεται να είναι 30 dh. Εναλλακτικά, αντί για το λεωφορείο 15, μπορείς να πάρεις ένα Grand Taxi σε αυτό το σημείο, το κόστος είναι 10 dh ανά επιβάτη.
Διαμονή στο Moulay Idriss Zerhoun
Το Diyar Timnay είναι η πιο οικονομική επιλογή στην πόλη και εκεί σκόπευα να μείνω, αλλά δεν υπήρχε κανείς στη ρεσεψιόν και, αφού περίμενα λίγο, πήγα στο Kasabah Senhaji. Η κυρία ήταν διατεθειμένη να κατεβάσει την τιμή στα 180 dh με πρωινό για ένα ιδιωτικό δωμάτιο με μπάνιο. Εξαιρετικό φαγητό και φιλοξενία, το συνιστώ.
Volubilis.
Καζαμπλάνκα
Η Καζαμπλάνκα είναι η οικονομική πρωτεύουσα της χώρας και η μεγαλύτερη πόλη του Μαρόκου σε αριθμό κατοίκων, αλλά και ένας από τους λιγότερο ελκυστικούς προορισμούς από τουριστική άποψη.
Τι να κάνεις και να δεις στην Καζαμπλάνκα
Με μια μικρή και όχι ιδιαίτερα γοητευτική Medina και ένα κέντρο πόλης με ατημέλητη όψη, ο πειρασμός να προσπεράσεις εντελώς την Καζαμπλάνκα υπέρ άλλων πόλεων μπορεί να είναι ισχυρός, αλλά αν ο χρόνος που έχεις στη διάθεσή σου το επιτρέπει, σου συνιστώ ανεπιφύλακτα να περάσεις τουλάχιστον μισή μέρα εκεί.
Τζαμί Χασάν Β΄
Εγκαινιάστηκε το 1993 και το Τζαμί Χασάν Β΄ είναι το μεγαλύτερο τζαμί του Μαρόκου και το τρίτο μεγαλύτερο στον κόσμο. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό τόσο απ’ έξω όσο και από μέσα. Σου συνιστώ ανεπιφύλακτα την επίσκεψη. Για να μπεις μέσα είναι υποχρεωτικό να συμμετάσχεις σε ξενάγηση, και για να το κάνεις αρκεί να πας στο ταμείο σε αυτό το σημείο, όπου βρίσκεται και το μουσείο. Το εισιτήριο κοστίζει 130 dh, 30 dh μόνο για το μουσείο ή 140 dh και για τα δύο. Το μουσείο είναι από τα χειρότερα που έχω δει ποτέ· είναι μόνο 10 dh παραπάνω, αλλά εκ των υστέρων θα τα γλίτωνα.
Ξεναγήσεις κάθε μέρα στις 9:00-10:00-11:00-12:00-15:00-16:00, εκτός από την Παρασκευή, όταν γίνονται ξεναγήσεις αποκλειστικά στις 9:00-10:00-15:00-16:00. Σε κάθε περίπτωση, για ασφάλεια σου προτείνω να ρίξεις μια ματιά στον επίσημο ιστότοπο. Η ξενάγηση διαρκεί περίπου 45 λεπτά.
Τζαμί Χασάν Β΄.
Medina
Η παλιά medina δίπλα στο λιμάνι δεν είναι τίποτα σε σύγκριση με τη λαμπρότητα της Φεζ και της Μαρακές, αλλά αν βρίσκεσαι στην πόλη αξίζει πάντως τον κόπο να περάσεις μια βόλτα και να περπατήσεις ανάμεσα στις κλασικές πολυσύχναστες αγορές και τους στενούς δρόμους. Το λιμάνι είναι κυριολεκτικά σε απόσταση αναπνοής· το είχα διαβάσει σε αρκετά σημεία ότι ήταν δυνατό να μπεις, αλλά εμένα με έδιωξαν από την είσοδο. Ίσως έκανα λάθος είσοδο, ίσως άλλαξαν οι κανόνες. Από την άλλη, καθώς περπατούσα στα γύρω σημεία, ανακάλυψα έναν όμορφο πεζόδρομο που οδηγεί μέχρι το Τζαμί Χασάν Β΄.
Η Medina της Καζαμπλάνκα.
Mahkama du Pacha και Βασιλικό Παλάτι
Ανοιχτό από Δευτέρα έως Παρασκευή από τις 9:00 έως τις 16:00, το Mahkama du Pacha είναι ένα ιστορικό παλάτι που χρησιμοποιείται ως κυβερνητικά γραφεία. Το εσωτερικό είναι εξαιρετικά περιποιημένο, ρίξε μια ματιά στις φωτογραφίες. Η είσοδος τεχνικά είναι δωρεάν, αλλά οι φρουροί στην είσοδο λένε ότι πρέπει να σε συνοδεύει ξεναγός. Εγώ ήμουν στην Καζαμπλάνκα το Σαββατοκύριακο, το παλάτι ήταν κλειστό, οπότε δεν μιλάω από προσωπική εμπειρία, αλλά από ό,τι έχω διαβάσει οι φρουροί είναι διατεθειμένοι να σε αφήσουν να μπεις με αντάλλαγμα ένα ποσό που εξαρτάται από τις διαπραγματευτικές σου ικανότητες. Προφανώς τριγυρνούν και μερικοί «ξεναγοί» στη γύρω περιοχή. Επισκέφτηκα πάντως την περιοχή σκεπτόμενος ότι θα μπορούσα να δω κάτι απ’ έξω και, σε γενικές γραμμές, αν σου περισσεύει χρόνος, δεν είναι άσχημο. Υπάρχουν και άλλα ιστορικά κτίρια και εδώ βρίσκεται και το βασιλικό παλάτι, του οποίου, όπως συνήθως, μπορείς να δεις μόνο την πύλη εισόδου, και τέλος η αγορά Habous. Αν αποφασίσεις να περπατήσεις από το κέντρο, ή απλώς ψάχνεις κάποιο άλλο αξιόλογο μέρος για να επισκεφτείς, το κτίριο των ταχυδρομείων έχει ένα όμορφο ψηφιδωτό στον τοίχο της εισόδου και η πλατεία Mohammed V στην απέναντι πλευρά του δρόμου είναι ζωντανή και ευχάριστη, ειδικά το βράδυ.
Η πλατεία Mohammed V.
Για να κλείσω, δεν έχω πάει, αλλά περίπου δέκα χιλιόμετρα νότια του κέντρου υπάρχει ένα πραγματικά ιδιαίτερο νησάκι που ονομάζεται Sidi Abderrahman. Η ιστορία του συνδέεται με θρύλους και λαϊκές δοξασίες (στα αγγλικά). Μπορείς να επισκεφτείς το μικρό χωριό, αλλά στο ιερό μπαίνουν μόνο μουσουλμάνοι. Αν ενδιαφέρεσαι, σε μικρή απόσταση βρίσκεται το Morocco Mall, ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά κέντρα στον κόσμο.
Το εσωτερικό του Τζαμιού Χασάν Β΄.
Μετάβαση στην Καζαμπλάνκα
Η Καζαμπλάνκα έχει συχνές συνδέσεις με τρένο προς Μαρακές, Ραμπάτ, Μεκνές, Φεζ και Ταγγέρη. Η διαδρομή κατά μήκος της ακτής προς την Ταγγέρη εξυπηρετείται από τρένο υψηλής ταχύτητας. Η Καζαμπλάνκα έχει τρεις σιδηροδρομικούς σταθμούς: ο πιο κοντινός στο κέντρο είναι ο Casa Port, ο Casa Voyageurs βρίσκεται ελαφρώς έξω από το κέντρο (μπορείς να πάρεις τη γραμμή 1 του τραμ) και είναι ο κεντρικός σταθμός της πόλης, από εδώ υπάρχει η απευθείας σύνδεση με το τρένο υψηλής ταχύτητας και μπορείς να φτάσεις στην Ταγγέρη σε λίγο περισσότερο από δύο ώρες, ενώ ο Casa Oasis βρίσκεται νότια της πόλης, είναι ο μικρότερος από τους τρεις και κατά πάσα πιθανότητα δεν έχεις λόγο να τον λάβεις υπόψη. Όσον αφορά τα λεωφορεία, υπάρχουν συνδέσεις προς όλες τις κυριότερες πόλεις της χώρας. Η CTM έχει διάφορους σταθμούς, κατά κανόνα ο πιο πρακτικός είναι αυτός κοντά στο κέντρο, σε απόσταση αναπνοής από τον Casa Port, δηλαδή ο CTM Far, CTM Ain Sebaâ βρίσκεται στα βόρεια, ενώ στα νότια υπάρχει ο CTM Maarif, και οι δύο είναι αρκετά μακριά από το κέντρο.
Διαμονή στην Καζαμπλάνκα
Έμεινα στο Windsor Hotel City Center πληρώνοντας 18 € τη νύχτα χάρη σε μια προσφορά στο Booking. Η τοποθεσία είναι εξαιρετική και τα δωμάτια δεν είναι άσχημα, όμως σε πλήρη τιμή νομίζω ότι μπορείς να βρεις κάτι καλύτερο. Δυστυχώς δεν υπάρχουν πολλά hostel στην πόλη, το LHOSTEL à Casablanca έχει εξαιρετικές κριτικές αλλά είναι αρκετά μακριά από το κέντρο (αν θέλεις υπάρχουν συχνά δρομολόγια με τραμ), ενώ το Auberge de Jeunes Casablanca φαίνεται ότι έχει δει καλύτερες μέρες.
Το εσωτερικό του Τζαμιού Χασάν Β΄.
Μαρακές
Μετά την Καζαμπλάνκα και το Ραμπάτ, η Μαρακές είναι η τρίτη πόλη του Μαρόκου σε αριθμό κατοίκων και με μεγάλη διαφορά η πιο δημοφιλής προς επίσκεψη της χώρας. Μπορεί να θεωρηθεί από κάθε άποψη η πρωτεύουσα του μαροκινού τουρισμού.
Τι να κάνεις και να δεις στη Μαρακές
Γνωστή και ως η κόκκινη πόλη, η Μαρακές μπορεί να χωριστεί σε δύο μέρη: την κλασική Medina, που αντιπροσωπεύει το παλαιότερο τμήμα της πόλης με τους συνηθισμένους στενούς δρόμους, και την πιο σύγχρονη συνοικία που ονομάζεται Gueliz ή Ville Nouvelle. Η πόλη έχει πάρα πολλά να προσφέρει και, ειδικά αν μετακινείσαι με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, είναι επίσης ο σχεδόν υποχρεωτικός κόμβος για πάρα πολλούς άλλους προορισμούς στο εσωτερικό της χώρας, όπως ο Ψηλός Άτλαντας και η έρημος, σε τέτοιο βαθμό που κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου πέρασα από τη Μαρακές σε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις.
Ανάμεσα στις αγορές της Μαρακές.
Medina
Η εκτεταμένη Medina, γεμάτη καταστήματα και αγορές, είναι χωρίς αμφιβολία το αξιοθέατο νούμερο ένα της πόλης. Εδώ βρίσκονται επίσης τα περισσότερα καταλύματα και όλα τα κυριότερα αξιόλογα σημεία που έχει να προσφέρει η πόλη, ξεκινώντας από την εμβληματική πλατεία Djemaa El-Fna, την καρδιά της Μαρακές. Εστιατόρια, μουσικοί, πάγκοι, πίθηκοι και ακόμη και φίδια. Ιδίως το βράδυ, η πλατεία μπορεί να είναι πραγματικά χαοτική. Το να βλέπεις το ηλιοβασίλεμα από μία από τις πολλές πανοραμικές βεράντες και να θαυμάζεις το σύνολο από ψηλά είναι κάτι που το συνιστώ ανεπιφύλακτα. Οι επιλογές είναι πολλές, αλλά μία από τις καλύτερες θέες είναι χωρίς αμφιβολία αυτή από τη βεράντα του Cafe Glacier. Ένα κακομοίρικο τσάι με μέντα κοστίζει 25 dh, αλλά σε διαβεβαιώνω ότι αξίζει απολύτως τον κόπο. Σου προτείνω να πας για να δεις το ηλιοβασίλεμα και, αν είναι δυνατόν, να φτάσεις έγκαιρα αν θέλεις κάποια ελπίδα να βρεις τραπεζάκι.
Σε απόσταση αναπνοής από την Djemaa El-Fna βρίσκεται το τζαμί Koutoubia· δεν μπορείς να επισκεφτείς το εσωτερικό, αλλά σου προτείνω πάντως να κάνεις μια βόλτα γύρω του και να μπεις στο κοντινό πάρκο Parc Lalla Hasna.
Το τζαμί Koutoubia.
Madrasa Ben Youssef
Η Madrasa Ben Youssef αναστηλώθηκε πρόσφατα και γι’ αυτό βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση σε σύγκριση με άλλες madrasa διάσπαρτες στη χώρα. Όπως συνήθως όταν πρόκειται για κορανικές σχολές, περίμενε μια όμορφη εσωτερική αυλή διακοσμημένη με ψηφιδωτά και σκαλισμένο ξύλο, στην οποία βλέπουν τα μικρά δωμάτια των φοιτητών. Ανοιχτή κάθε μέρα από τις 9:00 έως τις 18:00. Η είσοδος κοστίζει 20 dh. Δίπλα βρίσκεται το Τζαμί Ali Ben Youssef, που ανοικοδομήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα· το αρχικό οικοδόμημα, που χτίστηκε γύρω στο 1070, ήταν το πρώτο τζαμί της Μαρακές. Σε κάθε περίπτωση η είσοδος δεν επιτρέπεται στους μη μουσουλμάνους.
Madrasa Ben Youssef.
Παλάτι El Badi
Η κατασκευή του παλατιού El Badi, που παραγγέλθηκε από τον σουλτάνο Ahmad al-Mansur, ξεκίνησε το 1578 και δυστυχώς μετά τον θάνατό του το 1603 εγκαταλείφθηκε ουσιαστικά και απογυμνώθηκε από όλα τα πολύτιμα υλικά, ιδίως το μάρμαρο. Αυτό που μπορείς να δεις σήμερα είναι από κάθε άποψη ένα παλάτι σε ερείπια, αλλά νομίζω ότι είναι πάντως μια ευχάριστη επίσκεψη. Στις διάφορες αίθουσες του παλατιού υπάρχουν διάφορες εκθέσεις, μεταξύ των οποίων φωτογραφίες εποχής και ιστορικά αντικείμενα, όπως το Minbar του τζαμιού Koutoubia, ένας σκαλισμένος ξύλινος άμβωνας που χρονολογείται από τον δωδέκατο αιώνα. Ανοιχτό κάθε μέρα από τις 9:00 έως τις 17:00. Η είσοδος κοστίζει 70 dh.
Το παλάτι El Badi.
Παλάτι El Bahia
Σε σύγκριση με το El Badi, το παλάτι El Bahia είναι πιο σύγχρονο και σε εξαιρετική κατάσταση. Οι διάφορες αίθουσες είναι μια διαδοχή από πολύχρωμα ψηφιδωτά και σκαλισμένο ξύλο. Αναμφίβολα το πιο φωτογενές από τα δύο. Ανοιχτό κάθε μέρα από τις 9:00 έως τις 17:00. Η είσοδος κοστίζει 70 dh. Αν είναι δυνατόν, σου προτείνω να αποφύγεις τις μεσημεριανές ώρες, όταν το παλάτι κατακλύζεται κυριολεκτικά από κόσμο.
Το παλάτι El Bahia.
Τάφοι των Σααδιτών
Οι Τάφοι των Σααδιτών είναι ένα μαυσωλείο όπου αναπαύονται περίπου εξήντα μέλη της δυναστείας των Σααδιτών. Το οικοδόμημα αποτελείται από τρεις αίθουσες, μεταξύ των οποίων η εμβληματική αίθουσα των δώδεκα κολονών, η πιο πολυτελής από τις τρεις. Όλα τα μνημεία είναι από μάρμαρο Καρράρας και καλά διατηρημένα σε σύγκριση με το Παλάτι El Badi. Οι τάφοι είναι ανοιχτοί κάθε μέρα από τις 9:00 έως τις 15:00 και η είσοδος κοστίζει 70 dh. Παρότι δεν είναι αστρονομικό ποσό, προσωπικά δεν νομίζω ότι αξίζει τον κόπο, ιδίως αν σημαίνει ώρες ουράς για μια σύντομη ματιά στη διάσημη αίθουσα των δώδεκα κολονών, όπως φαίνεται ότι συμβαίνει την υψηλή σεζόν. Αν αποφασίσεις να τους επισκεφτείς παρ’ όλα αυτά, η συμβουλή μου είναι να πας εκεί νωρίς το πρωί μόλις ανοίξουν και, αφού βρίσκεσαι εκεί, να δεις και την Bab Agnaou, μία από τις παλιές πύλες εισόδου στην τειχισμένη πόλη, που βρίσκεται κυριολεκτικά σε απόσταση αναπνοής από τους τάφους. Βρισκόταν σε φάση αναστήλωσης κατά την επίσκεψή μου, αλλά οι εργασίες αργά ή γρήγορα θα τελειώσουν!
Η αίθουσα των δώδεκα κολονών.
Εβραϊκή συνοικία
Επίσης κοντά στους τάφους βρίσκεται και η εβραϊκή συνοικία της Μαρακές. Εδώ μπορείς να επισκεφτείς τη Συναγωγή Salat Al-Azama, της οποίας η είσοδος κοστίζει 10 dh. Σε μερικές από τις αίθουσες υπάρχουν μικρές εκθέσεις για την ιστορία του Ιουδαϊσμού στο Μαρόκο. Δεν τη βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, αλλά το κόστος είναι ασήμαντο. Μπορείς επίσης να επισκεφτείς το κοντινό εβραϊκό νεκροταφείο, που είναι το μεγαλύτερο του Μαρόκου. Και εδώ η είσοδος κοστίζει 10 dh.
Κήποι Majorelle
Οι κήποι Majorelle (Jardin Majorelle) θεωρούνται ένα από τα σύμβολα της πόλης. Σχεδιασμένοι από τον καλλιτέχνη Jacques Majorelle τις δεκαετίες του ’20 και του ’30, οι κήποι φιλοξενούν μια συλλογή φυτών από όλο τον κόσμο. Παρά τη φήμη τους, προσωπικά αποφάσισα να μην πάω, αν και είμαι σίγουρος ότι είναι ένα ευχάριστο μέρος. 120 dh για την είσοδο μου φάνηκαν πραγματική κλεψιά, χωρίς να υπολογίσω ότι, ειδικά την υψηλή σεζόν, πρέπει να κάνεις ουρά για να μπεις σε αυτό που είναι ένας μικρός κήπος, οπότε δεν τολμώ να φανταστώ τον κόσμο. Διάβασε μερικές κριτικές και αποφάσισε μόνος σου. Αν αποφασίσεις να πας, σου προτείνω να αγοράσεις τα εισιτήρια ηλεκτρονικά από τον επίσημο ιστότοπο, ώστε να γλιτώσεις τουλάχιστον την ουρά στο ταμείο. Ανοιχτοί κάθε μέρα από τις 8:00 έως τις 18:30. Αν ενδιαφέρεσαι, μπορείς επίσης να επισκεφτείς το Μουσείο Saint Laurent και το Μουσείο Berbère αγοράζοντας το συνδυαστικό εισιτήριο των 220 dh, πάλι μέσω του επίσημου ιστότοπου.
Le Jardin Secret
Κατά τη γνώμη μου, ο μυστικός κήπος είναι μια ακόμη παγίδα για τουρίστες, αλλά όπως και για τους κήπους Majorelle σου προτείνω να σχηματίσεις τη δική σου γνώμη. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για έναν μικρό βοτανικό κήπο μέσα στη Medina όπου μπορείς να ξεφύγεις από το χάος των δρόμων. Ανοιχτός κάθε μέρα από τις 9:30 έως τις 19:30. Η είσοδος κοστίζει 80 dh και, αν θέλεις να ανέβεις στην κορυφή του πύργου, πρέπει να πληρώσεις άλλα 40 dh.
Το παλάτι El Badi.
La Maison de la Photographie
Η La Maison de la Photographie είναι ένα μουσείο που εκθέτει πρωτότυπες φωτογραφίες για το Μαρόκο από το 1870 έως το 1950. Σε μία από τις αίθουσες προβάλλεται επίσης το ντοκιμαντέρ του Daniel Chicault «Οι Βέρβεροι του Ψηλού Άτλαντα», η πρώτη έγχρωμη ταινία που γυρίστηκε το 1957. Η πανοραμική βεράντα προσφέρει εξαιρετική θέα στη medina και στον Άτλαντα. Βρήκα την επίσκεψη πολύ ευχάριστη. Ανοιχτό κάθε μέρα από τις 9:30 έως τις 19:00. Η είσοδος κοστίζει 50 dh.
Μουσείο Dar Si Saïd
Προφανώς υπάρχουν πολλά άλλα μουσεία στη Μαρακές που θα μπορούσαν να τραβήξουν την προσοχή σου, αλλά θα ήθελα να σου επισημάνω το Μουσείο Dar Si Saïd. Στεγασμένο μέσα σε ένα πανέμορφο παλάτι με εσωτερικούς κήπους, εδώ εκτίθενται αντικείμενα που διηγούνται την ιστορία του Μαρόκου μέσα από τις διάφορες εποχές, μεταξύ των οποίων: μουσικά όργανα, όπλα, ρούχα, κεραμικά και χαλιά. Η είσοδος κοστίζει μόλις 30 dh. Ανοιχτό κάθε μέρα από τις 10:00 έως τις 18:00 εκτός από την Τρίτη.
Βυρσοδεψεία
Επειδή είχα ήδη πάει στα βυρσοδεψεία της Φεζ, δεν επισκέφτηκα αυτά της Μαρακές, που θεωρούνται κακή απομίμηση, αλλά αν στη διάρκεια του ταξιδιού σου δεν σκοπεύεις να πας στη Φεζ, είναι δυνητικά ένα ενδιαφέρον μέρος για επίσκεψη. Τα βυρσοδεψεία βρίσκονται σε αυτό το σημείο, αλλά σύμφωνα με τις κριτικές, οι άνθρωποι που τριγυρνούν στα γύρω σημεία είναι ό,τι χειρότερο έχει να προσφέρει η Μαρακές. Αν αποφασίσεις να πας, σου προτείνω να είσαι εξαιρετικά προσεκτικός και να αγνοήσεις όποιον θέλει να σε «βοηθήσει». Τεχνικά η είσοδος είναι δωρεάν. Καλή τύχη.
Cascade d’Ouzoud
Δεν έχω πάει στους καταρράκτες, αλλά πρόκειται για μια πραγματικά δημοφιλή εκδρομή με αφετηρία τη Μαρακές. Κρίνοντας από τις φωτογραφίες φαίνονται πραγματικά εντυπωσιακοί, αλλά ιδίως το καλοκαίρι, απ’ ό,τι διαβάζει κανείς, να είσαι προετοιμασμένος για κόσμο. Αν αποφασίσεις να πας, σύμφωνα με τις έρευνές μου, συμφέρει να εξετάσεις την ιδέα να ενταχθείς σε μια οργανωμένη εκδρομή που ουσιαστικά περιλαμβάνει μόνο τη μεταφορά με ιδιωτικό μίνι βαν. Η εναλλακτική είναι να πάρεις ένα grand taxi προς το Azilal για περίπου 50 dh και μετά ένα άλλο προς το Ouzoud για περίπου 25 dh. Ουσιαστικά τουλάχιστον 150 dh για πηγαινέλα με πιθανές μεγάλες αναμονές, ενώ θα μπορούσες να ενταχθείς σε μια εκδρομή με ιδιωτική μεταφορά ακόμη και με λιγότερα από 300 dh.
Cascade d’Ouzoud
Έρημος Agafay
Για να κλείσω, και σε αυτή την περίπτωση δεν μιλάω από προσωπική εμπειρία, καθώς προτίμησα να ζήσω την εμπειρία μου στην έρημο στο Merzouga, για το οποίο μιλάω πιο κάτω στον οδηγό, αλλά αν δεν έχεις πολύ χρόνο στη διάθεσή σου, η έρημος Agafay είναι μια εξαιρετική εναλλακτική. Μπορείς να οργανώσεις μονοήμερες εκδρομές από τη Μαρακές, ενώ για το Merzouga χρειάζονται περίπου 9 ώρες με αυτοκίνητο μόνο για να φτάσεις στην πόλη.
Μετάβαση στη Μαρακές
Η Μαρακές είναι ο νότιος τερματικός σταθμός του σιδηροδρομικού δικτύου του Μαρόκου. Ουσιαστικά, με τρένο μπορείς να ταξιδέψεις μόνο προς τα βόρεια, προς Καζαμπλάνκα, Ραμπάτ, Μεκνές, Φεζ και Ταγγέρη. Ο σταθμός βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Ο σταθμός λεωφορείων Supratours, όπως συνήθως, βρίσκεται κυριολεκτικά δίπλα και, αν ενδιαφέρεσαι, είναι η μοναδική εταιρεία που προσφέρει απευθείας λεωφορείο προς το Merzouga. Ο σταθμός λεωφορείων CTM βρίσκεται όχι μακριά και μπορείς άνετα να πας με τα πόδια. Με λεωφορείο μπορείς να ταξιδέψεις προς όλες τις κυριότερες πόλεις της χώρας.
Για μεταφορές από και προς το αεροδρόμιο Marrakech-Menara, σου προτείνω να πάρεις το λεωφορείο με αριθμό 19. Περνά κάθε μισή ώρα από τις 6:00 έως τις 21:00. Το εισιτήριο κοστίζει 30 dh και στην τιμή περιλαμβάνεται η επιστροφή, αν χρησιμοποιηθεί εντός δύο εβδομάδων. Δεν μπορείς να αγοράσεις εισιτήριο μόνο για μετάβαση. Θα βρεις όλες τις στάσεις σε αυτόν τον σύνδεσμο. Εγώ ανέβηκα στη στάση Djemaa El-Fna και δεν είχε καθόλου κόσμο, υπήρχαν μόνο άλλα δύο άτομα μέσα. Αν είσαι διατεθειμένος να περπατήσεις λίγο, θα μπορούσες να πάρεις τις γραμμές 11, 12, 18, 20 και 33. Η στάση βρίσκεται ακριβώς έξω από τα όρια του αεροδρομίου σε αυτό το σημείο και το εισιτήριο κοστίζει μόλις 4 dh. Για ταξί, να είσαι προετοιμασμένος να παζαρέψεις και, παρότι η επίσημη τιμή είναι 70 dh, να περιμένεις να πληρώσεις τουλάχιστον το διπλάσιο.
Διαμονή στη Μαρακές
Στη Μαρακές έμεινα σε δύο διαφορετικά hostel και τα συνιστώ και τα δύο. Το Rooftop Hostel είναι πιο μικρό και γι’ αυτό έχει λιγότερο κοινωνική ατμόσφαιρα, ιδανικό αντίθετα αν ψάχνεις ένα ήσυχο και καθαρό μέρος για να ξεκουραστείς. Το Mosaic Hostel είναι εκεί όπου πέρασα τον περισσότερο χρόνο που ήμουν στην πόλη. Τίποτα το ιδιαίτερο, αλλά καλύπτει όλα τα βασικά ενός καλού hostel σε εξαιρετική τιμή.
Η Djemaa El-Fna από το cafe Glacier.
Ψηλός Άτλαντας
Ο Ψηλός Άτλαντας είναι η οροσειρά που φαίνεται από τη Μαρακές και μπορεί να υπερηφανεύεται για τις ψηλότερες κορυφές όχι μόνο του Μαρόκου αλλά ολόκληρης της βόρειας Αφρικής· ορισμένες ξεπερνούν και τα 4.000 μ. υψόμετρο.
Imlil
Προφανώς οι δυνατότητες για να εξερευνήσεις την περιοχή είναι σχεδόν άπειρες, αλλά για το 99% των επισκεπτών ο Ψηλός Άτλαντας είναι συνώνυμο του Imlil, δηλαδή του χωριού από όπου ξεκινούν πολλά τρέκινγκ, συμπεριλαμβανομένου αυτού που οδηγεί στην κορυφή του όρους Toubkal, που με τα 4.167 μέτρα του είναι το ψηλότερο βουνό της χώρας.
Τι να κάνεις και να δεις στο Imlil
Επειδή βρίσκεται μόλις μία ώρα από τη Μαρακές, είναι πολλοί οι τουρίστες που έρχονται για μία μέρα ή ίσως περνούν μία μόνο νύχτα στο χωριό, αλλά αν έχεις χρόνο στη διάθεσή σου και ιδίως σε ενδιαφέρει να κάνεις κάποιο τρέκινγκ, μεγάλο ή μικρό, σου συνιστώ ανεπιφύλακτα να αφιερώσεις μερικές μέρες.
Στους δρόμους του Imlil.
Όρος Toubkal
Ας ξεκινήσουμε από αυτό που για πολλούς είναι ο μοναδικός λόγος που τους φέρνει στο Imlil, δηλαδή το Jbel Toubkal ή απλώς Toubkal, που, όπως ανέφερα ήδη, με τα 4.167 μ. του είναι το ψηλότερο βουνό της χώρας. Δυστυχώς αναγκάστηκα να εγκαταλείψω την ιδέα να ανέβω στην κορυφή λόγω ενός μικρού τραυματισμού που φοβόμουν μήπως επιδεινώσω, αλλά, επειδή πήρα την απόφαση το ίδιο πρωί που έπρεπε να ξεκινήσω την ανάβαση, σε διαβεβαιώνω ότι έχω όλες τις σχετικές πληροφορίες.
Πρώτα απ’ όλα, καλό είναι να ξέρεις ότι εδώ και μερικά χρόνια είναι απαραίτητο να σε συνοδεύει ξεναγός όχι μόνο για να ανέβεις στην κορυφή του όρους Toubkal αλλά τεχνικά και κάθε φορά που μπαίνεις στο ομώνυμο εθνικό πάρκο. Παρ’ όλα αυτά, ο μοναδικός πραγματικός σταθμός ελέγχου της αστυνομίας βρίσκεται κατά μήκος του μονοπατιού που οδηγεί στην κορυφή του Toubkal σε αυτό το σημείο (31.122441, -7.921269)· αν περάσεις στο εσωτερικό του εθνικού πάρκου από άλλα σημεία, δεν θα πρέπει να έχεις προβλήματα.
Σε κάθε περίπτωση, το «τυπικό» μονοπάτι που ολοκληρώνουν οι περισσότεροι ορειβάτες είναι αυτό που περιγράφεται αναλυτικά σε αυτή τη σελίδα. Παρότι δεν είναι πολλοί όσοι το κάνουν, υπάρχουν κάποιοι που αποφασίζουν να ανέβουν και να κατέβουν σε μία μόνο μέρα (μια μεγάλη μέρα, αλλά ένας άνθρωπος με καλή φυσική κατάσταση δεν θα πρέπει να έχει πρόβλημα), και κάποιοι άλλοι που αποφασίζουν να το πάρουν με απόλυτη ηρεμία και να ολοκληρώσουν τη διαδρομή σε τρεις μέρες. Οι περισσότεροι επιλέγουν το διήμερο δρομολόγιο. Σημείωση: πρόκειται πάντως για υψομετρική διαφορά πάνω από δύο χιλιάδες μέτρα και, φτάνοντας πάνω από τα 4.000 μ., το υψόμετρο μπορεί να γίνει αισθητό, οπότε χρειάζεται τουλάχιστον λίγη προπόνηση, μην το πάρεις αψήφιστα. Αξίζει επίσης να θυμάσαι ότι συχνά η κορυφή είναι καλυμμένη με χιόνι και πάγο ακόμη και μέχρι τον Μάιο και τα πρώτα χιόνια μπορεί να έρθουν ήδη τον Σεπτέμβριο, επομένως μπορεί να χρειαστεί η χρήση κραμπόν και, ιδανικά, να έχεις κάποια εξοικείωση με αυτού του είδους τις συνθήκες. Οι αναβάσεις ολοκληρώνονται τακτικά και στο καταχείμωνο, αλλά προφανώς είναι διαφορετική εμπειρία.
Μετά από αυτή τη μεγάλη εισαγωγή, δεν νομίζω ότι χρειάζεται να εξηγήσω πώς λειτουργεί το μονοήμερο δρομολόγιο, ενώ όσον αφορά το διήμερο: την πρώτη μέρα ανεβαίνεις μέχρι ένα από τα δύο καταφύγια (Refuge du Toubkal και Refuge Toubkal Les Mouflons), εκεί περνάς τη νύχτα πριν ολοκληρώσεις την ανάβαση το επόμενο πρωί. Τα καταφύγια βρίσκονται περίπου 3 χλμ. από την κορυφή, η απόσταση είναι μικρή αλλά αυτό το τελευταίο τμήμα είναι πολύ απότομο, ανεβαίνεις περίπου χίλια μέτρα υψόμετρο και μπορεί να χρειαστείς ακόμη και 3–4 ώρες. Αφού φτάσεις στην κορυφή, μπορείς να αποφασίσεις αν θα γυρίσεις στο καταφύγιο για φαγητό ή αν θα κατέβεις κατευθείαν στο Imlil. Αν επιλέξεις το τριήμερο δρομολόγιο, τη δεύτερη μέρα, αφού φτάσεις στην κορυφή, γυρίζεις στο καταφύγιο όπου περνάς άλλη μία νύχτα και κατεβαίνεις στο Imlil την επόμενη μέρα.
Θέα στο Imlil και στον ορεινό όγκο του Toubkal δεξιά, πέρασμα Tizi n’Mzik.
Αν θέλεις, θα μπορούσες να τα κλείσεις όλα από τη Μαρακές, περίπου 150 € για το διήμερο δρομολόγιο με πλήρες πακέτο (ξεναγός, καταφύγιο και μεταφορά), αλλά αν τα οργανώσεις όλα από το Imlil μπορείς να ξοδέψεις πολύ λιγότερα, ιδίως αν ενταχθείς σε κάποια ομάδα. Ο ξεναγός, που θυμίζω ότι είναι υποχρεωτικός, επίσημα κοστίζει 50 € τη μέρα, ανεπίσημα 40 €, αν είσαι καλός στο παζάρι μπορείς να κατέβεις ακόμη και στα 30 €. Μια μικρή παρένθεση: από τότε που έγινε υποχρεωτικό να έχεις ξεναγό, όλοι οι κάτοικοι του χωριού φαίνεται να είναι ξεναγοί· αν για οποιονδήποτε λόγο θέλεις πιστοποιημένο ξεναγό, μπορείς να επικοινωνήσεις με τον επίσημο σύλλογο μέσω της ιστοσελίδας ή να εμφανιστείς αυτοπροσώπως στο γραφείο που βρίσκεται στο Imlil (τοποθεσία). Αν θέλεις, είναι επίσης δυνατό να πληρώσεις για να σου μεταφέρει το σακίδιο ένα μουλάρι μέχρι το καταφύγιο.
Σε κάθε περίπτωση η τιμή είναι η ίδια ανεξαρτήτως αριθμού συμμετεχόντων, οπότε όσους περισσότερους βρεις τόσο λιγότερα ξοδεύεις. Εγώ για παράδειγμα θα έπρεπε να ενταχθώ σε μια ομάδα πέντε Πολωνών που είχα γνωρίσει στο guesthouse και που είχαν συμφωνήσει για 40 € τη μέρα, οπότε ο ξεναγός θα μου κόστιζε λίγο πάνω από 13 € συνολικά (40×2/6). Το καταφύγιο μπορείς να το κλείσεις μόνος σου μέσω της ιστοσελίδας/email. Εμένα μου είχαν προτείνει το Refuge du Toubkal, που κοστίζει 32 € με πλήρη διατροφή. Συνοπτικά, ακόμη και λαμβάνοντας υπόψη τη μεταφορά από και προς τη Μαρακές, θα είχα ξοδέψει περίπου 60 € για το διήμερο τρέκινγκ.
Nicola, είμαι μόνος μου και θα έπρεπε να πληρώσω ξεναγό μόνο για μένα, πώς μπορώ να το κάνω;
Θα μπορούσες να ρωτήσεις τριγύρω και να δεις αν υπάρχουν ξεναγοί που έχουν ήδη μια ομάδα ή απλώς να ρωτήσεις τους άλλους φιλοξενούμενους του καταλύματος όπου μένεις, όπως έκανα εγώ, ή να χρησιμοποιήσεις το δικό μου σχέδιο Β, που συνίσταται στο να πας στον σταθμό ελέγχου που ανέφερα νωρίτερα και που βρίσκεται σε αυτό το σημείο (31.122441, -7.921269) και να ενταχθείς στην πρώτη ομάδα που είναι διατεθειμένη να σε πάρει. Ρώτησα αρκετούς ανθρώπους (και ξεναγούς) και το πράγμα φαίνεται να λειτουργεί μια χαρά. Αν βρίσκεσαι εκεί πριν από τις 9:00 πετυχαίνεις όλες τις ομάδες της ημέρας και δεν θα πρέπει να περιμένεις και πολύ μέχρι να βρεθεί ξεναγός διατεθειμένος να σε περάσει από το σημείο ελέγχου μαζί με την ομάδα του για 100–200 dh.
Έχω ακούσει ιστορίες από παιδιά που, με κοινή συμφωνία με τον ξεναγό, πέρασαν μαζί το σημείο ελέγχου και μετά πήγαν στον δρόμο τους. Για να κλείσω, αν αποφασίσεις να επιλέξεις να το οργανώσεις ανεξάρτητα, τα Σαββατοκύριακα στην υψηλή σεζόν τα καταφύγια τείνουν να γεμίζουν, οπότε συνιστώ να κλείσεις έγκαιρα (μπορείς πάντα να ακυρώσεις την κράτηση χωρίς χρέωση) ή να προγραμματίσεις την ανάβαση μέσα στην εβδομάδα.
Το πάνω μέρος του καταρράκτη του Imlil.
Imlil και καταρράκτες
Πρόκειται για μια πραγματικά ευχάριστη κυκλική διαδρομή, προσβάσιμη σχεδόν σε όλους, με ωραία θέα στο χωριό, στα βουνά, σε δύο καταρράκτες και σε έναν μικρό οικισμό με γραφικά σπίτια από λάσπη και άχυρο. Θα βρεις τις συντεταγμένες gps σε αυτόν τον σύνδεσμο. Οι ευθείες γραμμές είναι μια χονδρική αναπαράσταση ενός χωματόδρομου που κατασκευάστηκε πρόσφατα και δεν υπάρχει στον χάρτη, αλλά σε διαβεβαιώνω ότι είναι πραγματικά εύκολο να τον ακολουθήσεις. Αντίθετα, είναι χαραγμένος στο Google Maps και φαίνεται καθαρά και από τις δορυφορικές εικόνες. Είναι 5–6 χλμ. συνολικά, 2–4 ώρες ανάλογα με τον ρυθμό και τον αριθμό των στάσεων. Περιλαμβάνει την επίσκεψη στον δημοφιλή καταρράκτη του Imlil.
Ο καταρράκτης του Imlil.
Tizi Oussem
Μια άλλη ωραία εξόρμηση που μπορείς να κάνεις μέσα σε μία μέρα με αφετηρία το Imlil είναι αυτή που οδηγεί στο χωριό Tizi Oussem. Θα βρεις τις συντεταγμένες gps της διαδρομής που ακολούθησα σε αυτόν τον σύνδεσμο. Ξεκινάς ανεβαίνοντας προς το πέρασμα Tizi n’Mzik (2.489 μ.) για να κατέβεις μετά προς το χωριό Tizi Oussem και να συνεχίσεις κατά μήκος της κοιλάδας Azzaden πριν περάσεις ξανά την κορυφογραμμή φτάνοντας στο χωριό Anfalkou. Όταν φτάσεις στο Tizi Oussem, πρέπει να περπατήσεις μερικά χιλιόμετρα κατά μήκος του δρόμου, αλλά δεν υπάρχει κυκλοφορία και το πανόραμα είναι εξαιρετικό. Πρόκειται για μια αρκετά απαιτητική διαδρομή, είναι σχεδόν 20 χλμ. με πάνω από 1.000 μ. υψομετρική διαφορά. Χρειάστηκα περίπου 8 ώρες με μικρές στάσεις. Μόλις βγεις στον δρόμο στο Anfalkou, αρκεί να σταματήσεις οποιοδήποτε όχημα ανεβαίνει προς το Imlil, δεν θα πρέπει να περιμένεις και πολύ. Εγώ ανέβηκα σε ένα από τα πράσινα μικρά λεωφορεία που πηγαινοέρχονται, μου ζήτησαν 10 dh και πλήρωσα χωρίς φασαρίες, αλλά αν σκεφτεί κανείς ότι η διαδρομή Imlil – Asni κοστίζει 8 dh, νομίζω ότι η σωστή τιμή είναι 5 dh ή και λιγότερο.
Αν σου φαίνεται υπερβολικά απαιτητική για μία μέρα, θα μπορούσες απλώς να ανέβεις μέχρι το πέρασμα Tizi n’Mzik και μετά να γυρίσεις στο Imlil χωρίς να κατέβεις μέχρι το Tizi Oussem· έτσι είναι περίπου 8 χλμ. συνολικά, με 700 μέτρα υψομετρική διαφορά. Εξαιρετική θέα και στις δύο κοιλάδες. Θα μπορούσες επίσης να περάσεις τη νύχτα στο Tizi Oussem, υπάρχουν τουλάχιστον δύο guesthouse και μερικές ακόμη επιλογές κατεβαίνοντας κατά μήκος της κοιλάδας (Azzaden Trekking Lodge, Gete anfa idâissa κ.λπ.) και να ολοκληρώσεις τη διαδρομή σε δύο μέρες. Τέλος, αντί να κατέβεις κατά μήκος της κοιλάδας, θα μπορούσες να ανέβεις μέχρι τον καταρράκτη Igholiden ακολουθώντας αυτή τη διαδρομή. Δεν έχω πάει, αλλά κρίνοντας από τις φωτογραφίες φαίνεται να είναι πραγματικά μεγάλος. Κατά πάσα πιθανότητα υπάρχει πολύ περισσότερο νερό την άνοιξη παρά το φθινόπωρο.
Η κοιλάδα του Rhirhaia.
Tacheddirt
Στα 2.314 μ., το Tacheddirt είναι το ψηλότερο χωριό του Μαρόκου, από το οποίο υπάρχει φανταστική θέα στην κοιλάδα του Rhirhaia και δυνητικά μια ακόμη ωραία εξόρμηση με αφετηρία το Imlil. Για να φτάσεις στο Tacheddirt, η συντομότερη διαδρομή ακολουθεί κατά διαστήματα τον δρόμο που συνδέει τα δύο χωριά (αν θέλεις, μπορείς να φτάσεις στο Tacheddirt και με αυτοκίνητο). Είναι περίπου 11 χλμ. και 800 μ. υψομετρική διαφορά, θα βρεις τις συντεταγμένες gps σε αυτή τη σελίδα, 3–4 ώρες ανάλογα με τον ρυθμό. Ξεκινάς ανεβαίνοντας προς το πέρασμα Tizi n’Tamatert 2.320 μ. για να κατέβεις μετά ήπια κατά μήκος της κοιλάδας πριν τη διασχίσεις και ανέβεις από την άλλη πλευρά προς το Tacheddirt.
Η δεύτερη επιλογή είναι να κάνεις τον μεγάλο γύρο περνώντας από το πέρασμα Tizi n’Aguersioual, από όπου κατεβαίνεις προς το χωριό Ikkis πριν ανέβεις ξανά κατά μήκος της κοιλάδας μέχρι το Tacheddirt. Έτσι η διαδρομή μεγαλώνει κατά περίπου 3 χλμ. Θα βρεις τις συντεταγμένες gps σε αυτή τη σελίδα, 4–5 ώρες ανάλογα με τον ρυθμό. Το τμήμα του μονοπατιού από το Imlil μέχρι το πέρασμα Tizi Aguersioual είναι εύκολο να το ακολουθήσεις, αλλά κατά διαστήματα δεν είναι σε άριστη κατάσταση και είναι ελαφρώς εκτεθειμένο. Τίποτα το σοβαρό, αλλά δεν θα το έκανα με παιδιά. Εγώ ανέβηκα από τη μία πλευρά και κατέβηκα από την άλλη, ολοκληρώνοντας την κυκλική διαδρομή μέσα σε δύο μέρες.
Tacheddirt.
Όταν φτάσεις στο Tacheddirt, αντί να γυρίσεις στο Imlil θα μπορούσες να συνεχίσεις παρακάτω. Συνάντησα πράγματι δύο Γάλλους που θα πήγαιναν στο Oukaimeden περνώντας από το πέρασμα Tizi n’Ou Addi και ο ένας από τους δύο θα συνέχιζε μέχρι το Sitti Fadma, όπου υπάρχουν κάποιοι σχετικά γνωστοί καταρράκτες. Μια άλλη επιλογή είναι να ανέβεις μέχρι το πέρασμα Tizi n’Tacheddirt (3.230 μ.). Έτσι δεν δεσπόζεις μόνο πάνω από την κοιλάδα του Rhirhaia αλλά και πάνω από την κοιλάδα Ourika. Για να προχωρήσεις προς αυτή την κατεύθυνση θυμήσου ότι, διασχίζοντας το εθνικό πάρκο, τεχνικά απαιτείται ξεναγός, αλλά δεν υπάρχουν σημεία ελέγχου και σε κάθε περίπτωση, αν ανέβεις μόνο μέχρι το πέρασμα, δεν θα πρέπει να σου πει κανείς τίποτα. Αν αντίθετα κάνεις το πέρασμα Tizi n’Ou Addi, σε αντίθεση με ό,τι μπορεί να σου πει κάποιος ντόπιος, δεν χρειάζεται κανένας ξεναγός. Στο Tacheddirt υπάρχουν διάφορα Guesthouse, εγώ κοιμήθηκα στο Dar Bejmate – Chez Hassan. Τα δωμάτια είναι λιτά και το ζεστό ντους γίνεται με τη σκάφη, αλλά η φιλοξενία του Hassan, παρά το γλωσσικό εμπόδιο, είναι κάτι το εξαιρετικό. Το φαγητό είναι πολύ καλό.
Για να κλείσω, αυτές είναι κάποιες από τις βασικές διαδρομές που μπορείς να ολοκληρώσεις αυτόνομα ή σχεδόν, αλλά οι επιλογές είναι πρακτικά άπειρες. Για παράδειγμα, ένα πολυήμερο τρέκινγκ που είναι πραγματικά δημοφιλές είναι αυτό που κάνει τον πλήρη γύρο του ορεινού όγκου του Toubkal, όπως περιγράφεται σε αυτή τη σελίδα, ενώ σε αυτόν τον σύνδεσμο θα βρεις όλα τα τρέκινγκ που προσφέρει ο επίσημος σύλλογος των ξεναγών του Imlil που αναφέρθηκε νωρίτερα. Αν όμως δεν σου πάει να ενταχθείς σε μια εκδρομή ή γενικά να πληρώσεις για ξεναγό ώστε να εισχωρήσεις στο εθνικό πάρκο, πιστεύω πραγματικά ότι οι καλύτερες επιλογές είναι αυτές που περιγράφηκαν μέχρι τώρα.
Ikkis.
Μετάβαση στο Imlil
Ο πιο πρακτικός τρόπος για να φτάσεις στο Imlil είναι με grand taxi από τη Μαρακές. Ο σταθμός βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Η τιμή είναι 50 dh το άτομο. Εναλλακτικά θα μπορούσες να πάρεις ένα grand taxi προς το Asni για 20 dh και μετά να ανέβεις σε ένα από τα παλιά πράσινα μικρά λεωφορεία που χρησιμοποιούν οι ντόπιοι για να πηγαινοέρχονται κατά μήκος της κοιλάδας με κόστος 8 dh. Προφανώς όλα αυτά ισχύουν και προς την αντίθετη κατεύθυνση για να γυρίσεις στη Μαρακές.
Διαμονή στο Imlil
Στη διάρκεια της μακράς παραμονής μου στο Imlil έμεινα σε τρία διαφορετικά Guesthouse. Το Dar Adouss προσφέρει πραγματικά οικονομικά ιδιωτικά δωμάτια περίπου 15 λεπτά από το κέντρο, αλλά αν υπάρχει διαθεσιμότητα, το διπλανό Dar Atlas προσφέρει κατά τη γνώμη μου καλύτερη εξυπηρέτηση, ενώ αν ψάχνεις κάτι οικονομικό ακριβώς στο «κέντρο» τότε το Imlil Refuge δεν είναι άσχημο.
Ηλιοβασίλεμα στην κοιλάδα του Rhirhaia, Dar Bejmate – Chez Hassan.
Εσαουίρα
Η Εσαουίρα είναι ένα παράδειγμα οχυρωμένης λιμενικής πόλης του δέκατου όγδοου αιώνα που βρίσκεται λίγες ώρες με λεωφορείο από τη Μαρακές και γι’ αυτό την επισκέπτονται συχνά μέσα σε μία μέρα, αλλά αν ο χρόνος σου το επιτρέπει, σου συνιστώ να μείνεις τουλάχιστον μία νύχτα.
Τι να κάνεις και να δεις στην Εσαουίρα
Όπως και σε άλλους προορισμούς κατά μήκος της ακτής, τις περισσότερες μέρες η παραλία είναι πιο κατάλληλη για σερφ και καϊτσέρφινγκ παρά για κολύμπι, αλλά κανείς δεν σε εμποδίζει να κάνεις μπάνιο. Στα περίχωρα της πόλης υπάρχουν επίσης άλλα δημοφιλή σημεία για θαλάσσια σπορ: Sidi Kaouki, Moulay Bouzertoune και Cap Sim. Οι περισσότερες σχολές σερφ/kitesurf προσφέρουν υπηρεσίες μεταφοράς προς τον πιο κατάλληλο προορισμό ανάλογα με την πρόγνωση καιρού της ημέρας.
Εσαουίρα.
Medina
Αν δεν σε ενδιαφέρουν καθόλου το σερφ και το καϊτσέρφινγκ, μην ανησυχείς. Το ιστορικό κέντρο της πόλης δεν είναι μόνο μνημείο της UNESCO, αλλά, χάρη στη θέση του δίπλα στον ωκεανό, είναι κατά τη γνώμη μου μία από τις πιο γοητευτικές medina της χώρας. Δεν είναι τυχαίο ότι χρησιμοποιήθηκε ως σκηνικό σε ορισμένες ταινίες, μεταξύ των οποίων, πρόσφατα, το Game of Thrones. Ορισμένα σημεία ενδιαφέροντος είναι: το Skala De La Ville (προσβάσιμο από αυτό το σημείο) όπου μπορείς να περπατήσεις πάνω στα τείχη της πόλης και σε έναν από τους προμαχώνες, υπάρχουν ακόμη τα αυθεντικά κανόνια και γενικότερα έχεις την αίσθηση ότι γυρίζεις πίσω στον χρόνο. Η είσοδος είναι δωρεάν, αλλά μπορείς να μπεις μόνο από τις 9:00 έως τις 18:00. Ένα άλλο τμήμα του οχυρωματικού συστήματος που είναι ανοιχτό στο κοινό είναι το Skala Du Port, δηλαδή ο προμαχώνας που βρίσκεται στην είσοδο του λιμανιού. Εδώ πρέπει να πληρώσεις είσοδο, που μέχρι πριν από μερικά χρόνια κόστιζε 10 dh αλλά πρόσφατα αυξήθηκε στα 50 dh για τους ξένους. Εγώ αποφάσισα να μην ανέβω, αλλά σύμφωνα με τις κριτικές δεν υπάρχουν πολλά να δει κανείς, αν και η θέα στην πόλη, στην κεντρική πλατεία (Place Moulay Hassan) και στο λιμάνι μάλλον δεν είναι άσχημη.
Η medina της Εσαουίρα.
Μιλώντας πάλι για το λιμάνι, σου συνιστώ να κάνεις μια βόλτα το βράδυ, όταν οι ψαράδες πουλούν το ψάρι της ημέρας. Η μυρωδιά είναι αρκετά βαριά, αλλά οι ευκαιρίες για φωτογραφίες ή απλώς για να παρακολουθήσεις την αγοραπωλησία είναι πραγματικά κάτι μοναδικό. Αν θέλεις, μπορείς να αγοράσεις φρέσκο ψάρι και μετά να το δώσεις να σου το μαγειρέψει κάποιο εστιατόριο στο κέντρο για ψίχουλα. Το λιμάνι βρίσκεται λίγο έξω από τα τείχη, αρκεί να περάσεις την Bab El Marsa. Εναλλακτικά, ακολούθησε τους γλάρους!
Skala Du Port.
Dar Sultan
Αυτό το παλάτι είναι γνωστό με πολλά ονόματα, μεταξύ των οποίων Sidi Mohammed ben Abdallah, Dar Soltane, Dar Es-Sultan, Dar Assoltane και ακόμη Maison Blanche. Πρόκειται πάντα για το ίδιο μέρος, που βρίσκεται σε αυτή τη θέση νότια της πόλης. Δυστυχώς είναι εντελώς κατεστραμμένο και δεν υπάρχει πολύ να δει κανείς εκτός από τα απομεινάρια μερικών ψηφιδωτών. Αν έχεις χρόνο στη διάθεσή σου, παραμένει πάντως μια ευχάριστη βόλτα. Όσο ήμουν εκεί και περπατούσα πέρασαν αρκετές ομάδες, είτε με quad είτε έφιππες. Αν σε ενδιαφέρει, φαντάζομαι ότι είναι ένας διασκεδαστικός τρόπος για να εξερευνήσεις τα ερείπια.
Skala De La Ville.
Μετάβαση στην Εσαουίρα
Στην Εσαουίρα φτάνεις μόνο με λεωφορείο. Ο σταθμός της Supratours είναι ο πιο κοντινός στο κέντρο και βρίσκεται σε αυτή τη θέση, ενώ η CTM έχει τον δικό της σταθμό λίγο πιο νότια σε αυτή τη θέση. Οι απευθείας συνδέσεις με Μαρακές, Αγκαντίρ και Καζαμπλάνκα είναι αρκετά συχνές, ενώ για άλλους προορισμούς στο εσωτερικό της χώρας μπορεί να χρειαστεί να αλλάξεις λεωφορείο. Ο σταθμός των τοπικών λεωφορείων, που μπορεί να φανεί χρήσιμος αν θέλεις να πας σε κάποιον προορισμό κατά μήκος της ακτής ανάμεσα στην Εσαουίρα και στο Αγκαντίρ, βρίσκεται αντίθετα σε αυτό το σημείο.
Διαμονή στην Εσαουίρα
Αν δεν σε πειράζει να είσαι περίπου 15 λεπτά από το ιστορικό κέντρο, συνιστώ ανεπιφύλακτα το Essaouira Beach Hostel. Είναι το καλύτερο hostel του ταξιδιού μου στο Μαρόκο. Το πρωινό μπουφέ είναι πραγματικά πλούσιο, οι κοινόχρηστοι χώροι ωραίοι και ευρύχωροι και έχουν αρκετά ιδιωτικά δωμάτια. Επιπλέον, είναι δυνατό να παρακολουθήσεις μαθήματα ή να νοικιάσεις εξοπλισμό για σερφ και καϊτσέρφινγκ απευθείας στο hostel, που απέχει 50 μ. από την παραλία.
Το λιμάνι.
Tamraght, Taghazout και Imsouane
Κατά μήκος της ακτής ανάμεσα στην Εσαουίρα και στο Αγκαντίρ υπάρχουν αρκετές κωμοπόλεις πάνω στον ωκεανό που προσελκύουν κυρίως σέρφερ, αλλά όχι μόνο. Οι πιο δημοφιλείς ανάμεσα στους ταξιδιώτες είναι: Tamraght, Taghazout και Imsouane.
Τι να κάνεις και να δεις σε Tamraght, Taghazout και Imsouane
Αν δεν έχεις ιδέα από σερφ, μάλλον θα ήταν καλύτερα να περάσεις τον χρόνο σου αλλού. Εγώ έμεινα δύο μέρες στο Tamraght επειδή δεν βιαζόμουν και υπολόγιζα να επισκεφτώ την Paradise Valley, για την οποία μιλάω πιο κάτω, αλλά η θάλασσα, ή μάλλον ο ωκεανός, δεν είναι σίγουρα κάτι απίστευτο, όπως και η παραλία που μοιράζονται το Tamraght και το Taghazout. Δεν έχω πάει στο Imsouane, αλλά φαντάζομαι ότι είναι το ίδιο. Αν ψάχνεις προορισμό για παραλία, πιστεύω ότι η μεσογειακή ακτή είναι πολύ πιο όμορφη.
Σε περίπτωση που σε ενδιαφέρει το σερφ, τα καλύτερα κύματα είναι μεταξύ Νοεμβρίου και Μαρτίου, αλλά ως αρχάριος μπορείς να κάνεις σερφ όλο τον χρόνο. Αν ψάχνεις σχολή, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω την κοπέλα της wave-dance, που διαχειρίζεται και το hostel (V&D Tamraght Surfers Hostel) όπου έμεινα. Η Roberta κατάγεται από το καντόνι του Ticino, οπότε μιλάει άπταιστα ιταλικά και ζει στο Μαρόκο εδώ και περίπου 10 χρόνια. Μου φάνηκε πολύ ευγενική και εξυπηρετική. Γνώρισα επίσης μια κοπέλα, φιλοξενούμενη της σχολής, που έκανε μαθήματα και έδειχνε εξαιρετικά ικανοποιημένη, οπότε, παρότι δεν μπορώ να μιλήσω από προσωπική εμπειρία, συνιστώ τουλάχιστον να ρίξεις μια ματιά.
Η παραλία του Tamraght και του Taghazout.
Paradise Valley
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσα όταν έφτασα στο σημείο, η Paradise Valley δεν είναι πια και τόσο Paradise. Απ’ ό,τι φαίνεται, με τα χρόνια έχει μετατραπεί σε έναν πολύ βρώμικο τόπο που συχνά είναι γεμάτος κόσμο, αλλά υπάρχουν κάποιοι που υποστηρίζουν ότι αξίζει πάντως να την επισκεφτείς. Αυτό που με αποθάρρυνε πραγματικά να το κάνω ήταν το γεγονός ότι δεν είχε βρέξει εδώ και αρκετούς μήνες και, πάντα σύμφωνα με όσα μου είπαν, οι φυσικές πισίνες ήταν πρακτικά στεγνές.
Σε κάθε περίπτωση η τοποθεσία είναι αυτή, ίσως να ρίξεις μια ματιά σε πρόσφατες κριτικές πριν πας ή τουλάχιστον να ξέρεις ότι η χειμερινή περίοδος είναι όταν υπάρχει περισσότερο νερό. Για να φτάσεις από το Tamraght, το Taghazout ή το Αγκαντίρ με δημόσιες συγκοινωνίες, μπορείς να ανέβεις σε οποιοδήποτε λεωφορείο με προορισμό το Aourir, δεν θα πρέπει να περιμένεις και πολύ, γιατί εκτός από τα τοπικά λεωφορεία που συνδέουν την Εσαουίρα με το Αγκαντίρ υπάρχουν και οι γραμμές 31, 32 και 33 των υπεραστικών συγκοινωνιών του Αγκαντίρ (5 dh). Όταν κατέβεις στο Aourir, τα grand taxi θα πρέπει να βρίσκονται περίπου σε αυτό το σημείο (στη χειρότερη ρώτα τριγύρω, το χωριό είναι πραγματικά μικρό) και θα πρέπει να κοστίζουν 20–30 dh το άτομο, περίπου 45 λεπτά. Απ’ ό,τι έχω διαβάσει, υπάρχουν και grand taxi απευθείας από τον σταθμό του Αγκαντίρ για περίπου 50 dh. Όταν φτάσεις στο πάρκινγκ, για να κατέβεις στην κύρια περιοχή όπου βρίσκονται οι φυσικές πισίνες είναι περίπου 15 λεπτά με τα πόδια.
Ηλιοβασίλεμα στο Tamraght.
Μετάβαση σε Tamraght, Taghazout και Imsouane
Από την Εσαουίρα σου συνιστώ να πάρεις το πρώτο τοπικό λεωφορείο με προορισμό το Αγκαντίρ, ο σταθμός βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Κατά τη διάρκεια της ημέρας φεύγουν περίπου κάθε ώρα, χωρίς ακριβές ωράριο. Πες πού πηγαίνεις ή, αν χρειαστεί, ζήτα να κατέβεις όταν φτάσεις στο χωριό που επέλεξες. Στην περίπτωση του Imsouane σε αφήνουν στον κόμβο, όπου συνήθως υπάρχουν ταξί έτοιμα να καλύψουν τα περίπου 8 χλμ. που οδηγούν στη θάλασσα, στο Taghazout ο κόμβος απέχει μόνο 1 χλμ., οπότε μπορείς να περπατήσεις, ενώ το Tamraght το διασχίζει κυριολεκτικά ο δρόμος. Το κόστος του λεωφορείου είναι 70 dh. Αυτή είναι μία από τις σπάνιες περιπτώσεις στις οποίες συνιστώ το τοπικό λεωφορείο, γιατί ουσιαστικά μπορείς να ζητήσεις να κατέβεις όπου θέλεις, αντίθετα με τη Supratours και τη CTM που δεν κάνουν καμία στάση ανάμεσα στην Εσαουίρα και στο Αγκαντίρ. Αν έρχεσαι από το Αγκαντίρ, συνιστώ να κάνεις το ίδιο, δηλαδή να πάρεις το τοπικό λεωφορείο με προορισμό την Εσαουίρα, ο σταθμός των λεωφορείων βρίσκεται σε αυτό το σημείο.
Διαμονή σε Tamraght, Taghazout και Imsouane
Εγώ έμεινα στο V&D Tamraght Surfers Hostel, το hostel είναι ολοκαίνουργιο και έχει φανταστική ταράτσα. Στο Taghazout μου είχαν προτείνει το Onda Surf, ενώ στο Imsouane θα έριχνα μια ματιά στο Imsouane Soul Lodge.
Ηλιοβασίλεμα πάνω από το Tamraght με το Taghazout στο βάθος.
Αγκαντίρ
Δημοφιλές κυρίως σε όσους ψάχνουν διακοπές σε ένα από τα πολλά θέρετρα που προσφέρει η πόλη (ρίξε μια ματιά στο τμήμα της ακτής στον δορυφορικό χάρτη του Google Maps για να καταλάβεις για τι πράγμα μιλάω), η πλατιά παραλία δεν είναι και τόσο άσχημη, όπως και η περιοχή της μαρίνας.
Τι να κάνεις και να δεις στο Αγκαντίρ
Το Αγκαντίρ είναι ίσως ο λιγότερο γοητευτικός προορισμός ολόκληρου του ταξιδιού μου στο Μαρόκο και για τον μέσο ταξιδιώτη δεν νομίζω ότι αξίζει να πάει επίτηδες. Πρόκειται για μια σύγχρονη πόλη όπου από ιστορικό δεν έχει μείνει τίποτα ή σχεδόν τίποτα εξαιτίας του σεισμού που τη χτύπησε το 1960, αλλά αν για οποιονδήποτε λόγο βρεθείς από αυτά τα μέρη υπάρχουν τουλάχιστον δύο πράγματα που μπορείς να κάνεις.
Souk El Had
Το Souk El Had είναι μια πελώρια στεγασμένη αγορά με πάνω από 6.000 καταστήματα. Παρά τις διαστάσεις του, είναι σχετικά εύκολο να κινηθείς. Ακόμη κι αν δεν σκοπεύεις να ψωνίσεις, μπορείς άνετα να περάσεις τουλάχιστον μία ώρα βολτάροντας. Δύο βήματα πιο πέρα βρίσκεται και το Grande Mosquée d’Agadir, όπως συνήθως δεν μπορείς να μπεις, αλλά η πρόσοψη της εισόδου δεν είναι άσχημη.
Souk El Had.
Kasbah
Από την παλιά Kasbah που δεσπόζει πάνω από το Αγκαντίρ, ο σεισμός του 1960, που ισοπέδωσε την πόλη σκοτώνοντας το ένα τρίτο του πληθυσμού, άφησε όρθια μόνο τα εξωτερικά τείχη, αλλά από την άλλη το πανόραμα είναι εξαιρετικό. Εγώ περπάτησα με ευχαρίστηση, αλλά χρειάζεται τουλάχιστον μία ώρα ξεκινώντας από το κέντρο και το τελευταίο τμήμα είναι ανηφορικό, οπότε, αν δεν σου πάει να κουραστείς, θα μπορούσες να πάρεις ένα ταξί για να ανέβεις και μετά να κατέβεις με τα πόδια. Το κόστος θα πρέπει να είναι 30–50 dh.
Η Medina του Αγκαντίρ
Σε μερικά χιλιόμετρα από το κέντρο βρίσκεται μια αναπαράσταση του πώς ήταν το Αγκαντίρ πριν από τον καταστροφικό σεισμό. Φαντάζομαι ότι μπορεί να είναι ενδιαφέρουσα αν σκοπεύεις να περάσεις δύο εβδομάδες σε κάποιο θέρετρο, αλλά προσωπικά δεν με ενδιέφερε. Η τοποθεσία είναι αυτή, η είσοδος κοστίζει 40 dh και ένα ταξί με επιστροφή που περιμένει στη διάρκεια της επίσκεψης θα πρέπει να κοστίζει περίπου 100 dh.
Προσευχή στο Souk El Had.
Tiout και Taroudant
Στα περίχωρα του Αγκαντίρ μου συνέστησαν το Tiout και το Taroudant· το πρώτο είναι διάσημο για την όασή του και την παλιά Kasbah, ενώ το δεύτερο είναι μια αρχαία οχυρωμένη πόλη που υπήρξε πρωτεύουσα του Σουλτανάτου των Saadi για σύντομο διάστημα πριν μεταφερθεί η έδρα στη Μαρακές. Το να φτάσεις στο Tiout με δημόσιες συγκοινωνίες δεν είναι πρακτικό, αλλά υπάρχουν απευθείας συνδέσεις με λεωφορείο ανάμεσα στο Αγκαντίρ και στο Taroudant. Εναλλακτικά υπάρχουν οργανωμένες εκδρομές που επισκέπτονται και τις δύο πόλεις μέσα σε μία μέρα για περίπου 350 dh.
Για να κλείσω, το Agadir Birds Valley είναι ένας δωρεάν ζωολογικός κήπος στο κέντρο της πόλης. Κατά την επίσκεψή μου ήταν κλειστός και σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα με τις κριτικές, φαίνεται να βρίσκεται σε κατάσταση εγκατάλειψης, ενώ το Crocoparc (επίσημη ιστοσελίδα) φαίνεται ένα ωραίο πρόγραμμα διατήρησης αφιερωμένο στους κροκόδειλους, που μέχρι τη δεκαετία του 1970 υπήρχαν στη χώρα σε άγρια κατάσταση. Το πάρκο βρίσκεται έξω από την πόλη, αλλά υπάρχει υπηρεσία μεταφοράς για την οποία μπορείς να διαβάσεις σε αυτή τη σελίδα.
Μετάβαση στο Αγκαντίρ
Το Αγκαντίρ πιστεύω ότι είναι μία από τις λίγες πόλεις που συγκεντρώνουν όλες τις εταιρείες λεωφορείων σε έναν ενιαίο σταθμό που βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Υπάρχουν πολύ συχνές συνδέσεις με Εσαουίρα και Μαρακές αλλά και με πάρα πολλές άλλες πόλεις της χώρας.
Διαμονή στο Αγκαντίρ
Το Αγκαντίρ δεν προσφέρει πολλές επιλογές όσον αφορά τα οικονομικά καταλύματα. Εγώ έμεινα στο Hotel Kamal City Center για περίπου 20 €, ιδιωτικό δωμάτιο με μπάνιο μέσα στο δωμάτιο, πισίνα και πρωινό, οπότε τελικά ούτε άσχημα, αλλά είχε μια προσφορά σε εξέλιξη, οπότε φαντάζομαι ότι συνήθως κοστίζει περισσότερο. Σε κάθε περίπτωση, αν δεν βρεις κάτι καλύτερο, το συνιστώ.
Το Αγκαντίρ από την παλιά Kasbah.
Μια μικρή εισαγωγή: το Aït-Benhaddou, το φαράγγι Dadès, το φαράγγι Todra και το Merzouga, δηλαδή οι προορισμοί για τους οποίους θα μιλήσω, συνδυάζονται σε μια πραγματικά δημοφιλή εκδρομή τριών ημερών και δύο διανυκτερεύσεων με αφετηρία τη Μαρακές. Κατά τη διάρκεια της διαμονής μου στο Mosaic Hostel, σχεδόν κάθε πρωί υπήρχε μια παρέα παιδιών στο hostel που συμμετείχε σε αυτή την εκδρομή. Εγώ προφανώς επέλεξα να οργανωθώ ανεξάρτητα και το συνιστώ όχι μόνο για να εξοικονομήσεις κάτι, αλλά κυρίως επειδή σου δίνει τη δυνατότητα να κάνεις κάποια τρέκινγκ στο φαράγγι Dadès και στο φαράγγι Todra. Αν δεν σε νοιάζει καθόλου να κάνεις τρέκινγκ, θέλεις απλώς να δεις ό,τι υπάρχει να δεις και να ανέβεις σε ένα ιδιωτικό βαν χωρίς να μπλέκεις με τις δημόσιες συγκοινωνίες ή ίσως έχεις λίγο χρόνο στη διάθεσή σου, η εκδρομή κοστίζει περίπου 100 €, περιλαμβάνει μεταφορά, διαμονή, πρωινό και δείπνο.
Aït-Benhaddou
Το Aït-Benhaddou υπήρξε για χρόνια ένα οχυρωμένο χωριό μεγάλης σημασίας στη διαδρομή ανάμεσα στη Μαρακές και στην έρημο Σαχάρα. Σήμερα είναι γνωστό κυρίως για την εξαιρετική κατάσταση διατήρησής του καθώς και για την ομορφιά του, που με τα χρόνια το έκανε να εμφανιστεί σε πολυάριθμα κινηματογραφικά πλατό, μεταξύ των οποίων ο Μονομάχος και το Game of Thrones, για να αναφέρω μόνο δύο.
Τι να κάνεις και να δεις στο Aït-Benhaddou
Κατά τη γνώμη μου, η γοητεία του Aït-Benhaddou βρίσκεται ολόκληρη στο να βλέπεις το χωριό από απόσταση, σκαρφαλωμένο στον λόφο· είναι πραγματικά κάτι μοναδικό. Μόλις μπεις μέσα στα τείχη, νιώθεις ότι βρίσκεσαι σε οποιαδήποτε άλλη Medina, μόνο που ουσιαστικά κανείς δεν ζει πια εδώ και οι κάτοικοι έχουν αντικατασταθεί από πωλητές σουβενίρ. Ανέβα στην κορυφή του λόφου, η θέα δεν είναι καθόλου άσχημη, αλλά πέρα από αυτό δεν υπάρχουν πολλά άλλα να κάνεις ή να δεις. Το πολύ δύο ώρες είναι ό,τι χρειάζεσαι.
Για να μπεις στο χωριό, εκτός αν θέλεις να πληρώσεις το διόδιο/είσοδο των 20 dh στο «Μουσείο της Kasbah», κοιτάζοντας το Aït-Benhaddou, πάρε την πεζογέφυρα στα αριστερά ή κάνε τη μεγάλη βόλτα ανάμεσα στα χωράφια στα δεξιά. Το να περάσεις τη νύχτα στο Aït-Benhaddou δεν είναι καθόλου απαραίτητο, αλλά το να δεις το χωριό φωτισμένο την αυγή είναι πραγματικά κάτι ξεχωριστό.
Ένα ωραίο σημείο με πανοραμική θέα, λίγο έξω από την πόλη, βρίσκεται σε αυτή τη θέση, όπου υπάρχει ένας βραχώδης σχηματισμός που μοιάζει με βάτραχο. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου οι καλύτερες θέες είναι από τις βεράντες των ξενοδοχείων και των εστιατορίων του χωριού.
Ξημέρωμα στο Aït-Benhaddou, Chez Bilal Ait Ben Haddou.
Μετάβαση στο Aït-Benhaddou
Εκτός αν πάρεις ένα τοπικό λεωφορείο που σου επιτρέπει να κατέβεις όπου θέλεις, ακόμη κι αν έρχεσαι από τη Μαρακές, θα πρέπει πάντως να πας μέχρι το Ouarzazate. Από εδώ έχεις τουλάχιστον δύο επιλογές. Εγώ άφησα να με πείσουν να πάρω ένα τοπικό μινιμπάς για 30 dh που ξεκινούσε στο πλάι του σταθμού λεωφορείων ακριβώς σε αυτό το σημείο, ανάμεσα σε καθυστερημένες αναχωρήσεις και συνεχείς στάσεις έκανα μία ώρα για 30 χλμ. Εκ των υστέρων πιστεύω ότι είναι πολύ καλύτερο να ανέβεις στο πρώτο τοπικό λεωφορείο με προορισμό τη Μαρακές (θέση σταθμού του Ouarzazate) και να ζητήσεις να κατέβεις στη διασταύρωση που οδηγεί στο Aït-Benhaddou (10 dh) ή να πάρεις ένα grand taxi του οποίου ο σταθμός βρίσκεται πίσω από αυτόν των λεωφορείων σε αυτό το σημείο, δεν είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν απευθείας (Ouarzazate – Aït-Benhaddou), αλλά σίγουρα υπάρχουν κάποια που πηγαίνουν στη διασταύρωση που αναφέρθηκε νωρίτερα, το κόστος είναι 15 dh. Στη διασταύρωση περιμένουν άλλα grand taxi, 10 dh για να πας στο Aït-Benhaddou. Για να γυρίσεις στο Ouarzazate κάνε όσα περιγράφηκαν αντίστροφα. Με λίγη τύχη μπορεί να βρεις ένα απευθείας grand taxi (Aït Benhaddou – Ouarzazate) χωρίς να χρειαστεί να κατέβεις στη διασταύρωση. Εγώ για παράδειγμα προσπαθούσα να κάνω ωτοστόπ όταν σταμάτησε ένας ταξιτζής που μου είπε ότι έπρεπε να πάει στο Ouarzazate με έναν φίλο και μετά από μια σύντομη διαπραγμάτευση συμφωνήσαμε για 20 dh.
Αν θέλεις να επισκεφτείς το Aït-Benhaddou μέσα σε μία μέρα με αφετηρία το Ouarzazate και δεν έχεις πρόβλημα να ξοδέψεις κάτι παραπάνω, ένα ταξί με επιστροφή που περιμένει δύο ώρες για την επίσκεψη θα πρέπει να κοστίζει περίπου 150–200 dh.
Διαμονή στο Aït-Benhaddou
Εγώ έμεινα στο Chez Bilal Ait Ben Haddou, μία από τις πιο οικονομικές επιλογές που κατάφερα να βρω, αποδείχθηκε εξαιρετική επιλογή πληρώνοντας περίπου 17 € με πρωινό. Η θέα από το δωμάτιό μου ήταν θεαματική όπως και αυτή από τη βεράντα που λειτουργεί ως εστιατόριο και του οποίου το μενού, λαμβάνοντας υπόψη τη θέση, έχει τίμιες τιμές. Προτείνεται.
Το πανοραμικό σημείο λίγο έξω από την πόλη.
Ouarzazate
Το Ouarzazate είναι η κύρια πόλη στον δρόμο που οδηγεί στο Merzouga, αλλά είναι πάντως αρκετά μαζεμένη και όχι τόσο χαοτική για τα μαροκινά δεδομένα. Περπατώντας στους δρόμους της δύσκολα σε ενοχλούν, όπως μπορεί να συμβεί αλλού.
Τι να κάνεις και να δεις στο Ouarzazate
Έχω πάει στο Ouarzazate δύο φορές αλλά ποτέ για περισσότερες από λίγες ώρες, οπότε η γνώση μου για την πόλη είναι το λιγότερο περιορισμένη. Υπολόγιζα να περάσω εκεί μία νύχτα, αλλά αφού μίλησα με δύο ταξιδιώτες άλλαξα γνώμη και προτίμησα να περάσω τον χρόνο μου αλλού, καθώς το μόνο μέρος που με ενδιέφερε πραγματικά να επισκεφτώ ήταν η Kasbah, που εκείνη την περίοδο ήταν κλειστή για το κοινό λόγω εργασιών αποκατάστασης. Η είσοδος κοστίζει 20 dh.
Αν σε ενδιαφέρει, η πόλη φιλοξενεί δύο κινηματογραφικά στούντιο: το Cinema Studio Atlas και το CLA Studios. Και τα δύο προσφέρουν ξεναγήσεις, η είσοδος θα πρέπει να κοστίζει 50 και 100 dh αντίστοιχα. Το CLA Studios θεωρείται το καλύτερο από τα δύο. Θα μπορούσες επίσης να επισκεφτείς την Oasis de Fint, που βρίσκεται περίπου 15 χλμ. νότια του Ouarzazate και, όπως υποδηλώνει το όνομα, πρόκειται για μια φυσική όαση πλούσια σε χλωρίδα και πανίδα στη μέση αυτού που είναι ουσιαστικά ένα ερημικό τοπίο. Τέλος, αν έχεις αυτοκίνητο, θα μπορούσες να κάνεις μια σύντομη επίσκεψη στο ηλιακό πάρκο Noor, που βρίσκεται λίγο έξω από την πόλη και του οποίου ο φωτεινός πύργος φαίνεται καθαρά από μακριά ακόμη και περνώντας με λεωφορείο. Δεν είναι δυνατή η επίσκεψη στην εγκατάσταση, αλλά μπορείς πάντως να θαυμάσεις αυτό το εντυπωσιακό τεχνικό έργο από απόσταση.
Η Kasbah του Ouarzazate.
Μετάβαση στο Ouarzazate
Υπάρχουν καθημερινές συνδέσεις με λεωφορείο από Μαρακές, Tinghir, Boumalne Dades (το σταυροδρόμι για τα φαράγγια Dades) και Merzouga. Το μοναδικό απευθείας λεωφορείο από και προς το Merzouga εκτελείται από τη Supratours της οποίας η στάση βρίσκεται σε αυτό το σημείο στο πλάι της Gare Routière, που είναι ο σταθμός των τοπικών λεωφορείων. Ο σταθμός των Grand Taxi βρίσκεται ακριβώς πίσω από την Gare Routière σε αυτό το σημείο και πιστεύω ότι είναι η καλύτερη επιλογή για ταξίδια από και προς το Boumalne Dadès (60 dh) ή το Tinghir (80 dh). Ο σταθμός της CTM βρίσκεται αντίθετα μερικά χιλιόμετρα προς το κέντρο σε αυτό το σημείο.
Διαμονή στο Ouarzazate
Δεν έχω μείνει στο Ouarzazate, αλλά η μοναδική οικονομική επιλογή στο κέντρο φαίνεται να είναι το Hotel Atlas Ouarzazate. Υπάρχει ένα hostel με ωραίες κριτικές (Auberge De la Jeunesse) και ένα ενδιαφέρον κατάλυμα βυθισμένο στο πράσινο (Bivouac Lot Of Stars) αλλά και τα δύο βρίσκονται ελαφρώς έξω από την πόλη προς την κατεύθυνση της Oasis de Fint. Κατά τη γνώμη μου αξίζει να τα εξετάσεις αν έχεις αυτοκίνητο.
Ηλιοβασίλεμα στα φαράγγια Dades.
Φαράγγια Dades
Τα φαράγγια Dades είναι πιθανότατα το αγαπημένο μου μέρος ολόκληρου του ταξιδιού στο Μαρόκο. Η αντίθεση ανάμεσα στο ζωηρό πράσινο των χωραφιών στον πυθμένα της κοιλάδας και στα κόκκινα βραχώδη τοιχώματα είναι πραγματικά πανδαισία για τα μάτια.
Τι να κάνεις και να δεις στα φαράγγια Dades
Οι περισσότεροι επισκέπτες περιορίζονται στο να διασχίσουν τον δρόμο που ανεβαίνει κατά μήκος της κοιλάδας σταματώντας σε μερικά σημεία με πανοραμική θέα, με πρώτο και καλύτερο το «Serpent du Dades», δηλαδή το φίδι του Dades, μια σειρά από στροφές φουρκέτα, η φωτογραφία των οποίων χρησιμοποιείται συχνά για την προώθηση της κοιλάδας. Το συγκεκριμένο πανοραμικό σημείο βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Ένα άλλο ωραίο πανοραμικό σημείο είναι αυτό που βρίσκεται μπροστά από τα «Les Pattes de Singes», δηλαδή τα πόδια του πιθήκου, έναν πραγματικά ιδιαίτερο και εμβληματικό βραχώδη σχηματισμό. Η τοποθεσία είναι αυτή.
Τρέκινγκ στα φαράγγια
Αν σου αρέσει να κουραστείς λίγο και να νιώσεις λίγο εξερευνητής, υπάρχουν τουλάχιστον δύο τρέκινγκ που μπορείς να κάνεις στα περίχωρα του Tamellalt, που κατά τη γνώμη μου είναι το ιδανικό χωριό για να το χρησιμοποιήσεις ως βάση, ιδίως αν δεν έχεις αυτοκίνητο. Στο guesthouse σου ή απλώς περπατώντας στον δρόμο δεν θα λείψει κάποιος που θα προσφερθεί να σε ξεναγήσει στα φαράγγια· αν σε κάνει να νιώθεις πιο ήρεμος σίγουρα δεν θα σου πω εγώ τι να κάνεις, αλλά σε διαβεβαιώνω ότι μπορείς να τα καταφέρεις μόνος σου όπως έκανα εγώ.
Canyon Des Doigts Du Singe.
Canyon Des Doigts Du Singe
Αυτή είναι μια σχετικά δημοφιλής διαδρομή που συνιστώ οπωσδήποτε να κάνεις και την οποία θα βρεις να περιγράφεται αναλυτικά σε αυτή τη σελίδα. Η μόνη διόρθωση που θα έκανα είναι να αποφύγεις να επιμηκύνεις άσκοπα τη διαδρομή όπως φαίνεται στον χάρτη, ακολουθώντας λοιπόν μόνο το κυκλικό δρομολόγιο και όχι τη μικρή παραλλαγή που περιγράφεται στο τέλος του φαραγγιού.
Αν έρχεσαι από το Tamellalt, για να φτάσεις στην είσοδο του φαραγγιού μπορείς να περπατήσεις στον πυθμένα της κοιλάδας ανάμεσα στα χωράφια χωρίς να ανέβεις στον δρόμο· το να βρεις τα σημεία όπου διασχίζονται τα ρεύματα νερού δεν είναι πάντα εύκολο, αλλά είναι σίγουρα πιο ευχάριστο και πιο σύντομο σε σχέση με την άσφαλτο. Όταν μπεις στο φαράγγι, συνιστώ να περιοριστείς στο να ακολουθείς την κοίτη του χειμάρρου μέχρι αυτό το σημείο (31.451859, -5.956731). Εδώ πρέπει να ανέβεις το τοίχωμα στα αριστερά και να ακολουθήσεις το μονοπάτι που περνά ψηλά· το να συνεχίσεις στον πυθμένα του φαραγγιού γίνεται περίπλοκο/αδύνατο. Κατά διαστήματα πρέπει να σκύψεις ή να σκαρφαλώσεις στους βράχους για να περάσεις μέσα από το φαράγγι, το βρήκα εξαιρετικά διασκεδαστικό και το τοπίο κατά μήκος της διαδρομής είναι απίστευτο. Ένα από τα ωραιότερα μονοπάτια που έχω κάνει ποτέ. Χρειάστηκα περίπου 4 ώρες για να ολοκληρώσω τη διαδρομή ξεκινώντας από το Tamellalt. Αν έχει βρέξει πρόσφατα ή ακόμη και αν υπάρχει κίνδυνος για ισχυρές βροχοπτώσεις, λόγω της φύσης του μονοπατιού που εν μέρει περνά μέσα από ένα στενό φαράγγι, θα απέφευγα.
Το τέλος του φαραγγιού.
Canyon de Sidi Boubkere
Αυτό είναι το άλλο φαράγγι στο οποίο φτάνεις εύκολα από το Tamellalt, θα βρεις τη διαδρομή να περιγράφεται σε αυτή τη σελίδα. Το μονοπάτι περνά ψηλά και δεν είναι πάντα προφανές, σε κάποιο σημείο γίνεται επικίνδυνο να συνεχίσεις, οπότε προχώρα όσο αισθάνεσαι άνετα. Η θέα στο φαράγγι είναι φανταστική. Εναλλακτικά μπορείς να ακολουθήσεις το μονοπάτι στη βάση του φαραγγιού, αλλά μετά από λίγο φτάνεις σε ένα σημείο όπου το νερό είναι πολύ βαθύ για να προχωρήσεις. Αν θέλεις, θα μπορούσες να κάνεις μπάνιο.
Τέλος, ακόμη και μόνο το περπάτημα ανάμεσα στα χωράφια κοντά στο Tamellalt χωρίς απαραίτητα να ανέβεις κατά μήκος των φαραγγιών είναι μια ευχάριστη εμπειρία και προσβάσιμη σε οποιονδήποτε.
Canyon de Sidi Boubkere
Διαμονή στα φαράγγια Dades
Ειδικά αν δεν έχεις αυτοκίνητο, συνιστώ να μείνεις στο Tamellalt και στα περίχωρα. Προσωπικά έμεινα στο Maison D’hote Amazir, μία από τις πιο οικονομικές επιλογές που υπάρχουν, τα δωμάτια είναι λίγο παλιομοδίτικα αλλά καθαρά, ο ηλικιωμένος ιδιοκτήτης είναι πραγματικά ευγενικός και το φαγητό είναι εξαιρετικό. Η θέα από τη βεράντα είναι πιθανότατα η καλύτερη του χωριού. Μια ελαφρώς ακριβότερη επιλογή που μου είχαν προτείνει αρκετοί είναι το Monkey Fingers by Fatima Mellal.
Μετάβαση στα φαράγγια Dades
Το πρώτο βήμα είναι να φτάσεις στο Boumalne Dades, όπου βρίσκεται η διασταύρωση του δρόμου που ανεβαίνει κατά μήκος της κοιλάδας των φαραγγιών Dades. Το Boumalne Dades είναι επίσημη στάση και για την CTM, οπότε θα μπορούσες να πάρεις το λεωφορείο, αλλά αν έρχεσαι από το Ouarzazate ή το Tinghir και δεν θέλεις να συνδυάσεις τις μετακινήσεις σου με τα λιγοστά καθημερινά λεωφορεία, πιστεύω ότι είναι πολύ πιο πρακτικό να πάρεις grand taxi. Όπως έχω πει πολλές φορές, ο σταθμός των Grand Taxi του Ouarzazate βρίσκεται ακριβώς πίσω από την Gare Routière σε αυτό το σημείο, μια θέση κοστίζει 60 dh, ενώ από το Tinghir τα Grand Taxi κοστίζουν 25 dh, ο σταθμός των grand taxi του Tinghir βρίσκεται σε αυτό το σημείο. Όταν φτάσεις στον σταθμό των Grand Taxi του Boumalne Dades σε αυτό το σημείο θα μπορούσες να πάρεις ένα άλλο Grand Taxi προς το Tamellalt που θα πρέπει να κοστίζει περίπου 20 dh ή να περπατήσεις μερικές εκατοντάδες μέτρα μέχρι τον κυκλικό κόμβο όπου βρίσκεται η έξοδος που οδηγεί στα φαράγγια Dades και να κάνεις ωτοστόπ, εγώ έτσι έκανα και μετά από κάπου τρία λεπτά με πήραν. Για να γυρίσω στο Boumalne Dades υπολόγιζα να κάνω το ίδιο, αλλά στάθηκα ακόμη πιο τυχερός γιατί ο ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου έπρεπε να κατέβει στην κοιλάδα ακριβώς εκείνη τη μέρα και με πήρε λοιπόν με το αυτοκίνητο. Αν δεν θέλεις να κάνεις ωτοστόπ, υπάρχουν και τοπικά μινιμπάς που πηγαινοέρχονται συχνά. Σε κάθε περίπτωση ο δρόμος είναι μόνο ένας, ή ανεβαίνεις ή κατεβαίνεις, οπότε το να βρεις κάποιον να σε πάρει είναι πραγματικά εύκολο.
Ξημέρωμα στο Tamellalt, Maison D’hote Amazir.
Tinghir και φαράγγια Todra
Το Tinghir ή Tinerhir δεν είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πόλη, αλλά είναι το σταυροδρόμι για τα δημοφιλή φαράγγια Todra και γι’ αυτό συχνά συμπεριλαμβάνεται ως στάση πριν συνεχίσεις προς το Merzouga.
Τι να κάνεις και να δεις στο Tinghir
Όπως μόλις είπα, το Tinghir χρησιμοποιείται κυρίως ως βάση για να εξερευνήσεις τα φαράγγια Todra, αλλά αν σου περισσεύει χρόνος ή αποφασίσεις να μείνεις περισσότερο, θα μπορούσες να επισκεφτείς το τζαμί Ikalalne που βρίσκεται στην άλλη όχθη του ποταμού. Πρόκειται για ένα παλιό τζαμί εκτός λειτουργίας που μπορείς να επισκεφτείς. Ο φύλακας στην είσοδο είναι περισσότερο από πρόθυμος να προσφέρει μια «ξενάγηση».
Το Tinghir από τη βεράντα του Hike and Chill Hostel.
Φαράγγια Todra
Πολλοί περιορίζονται σε μια γρήγορη στάση στο εμβληματικό στένωμα όπου τα μεγαλοπρεπή κατακόρυφα τοιχώματα από κόκκινο βράχο απέχουν το πολύ καμιά εκατοσταριά μέτρα το ένα από το άλλο, αλλά αν έχεις χρόνο και διάθεση, σου συνιστώ θερμά να κάνεις τη διαδρομή με τα πόδια που περιγράφεται σε αυτή τη σελίδα.
Ολοκλήρωσα το τρέκινγκ μαζί με έναν Άγγλο και έναν Καναδό γύρω στα εξήντα που γνώρισα στο hostel, οπότε το πήραμε με πολλή ηρεμία, και επίσης επειδή αρχίσαμε να περπατάμε περίπου το μεσημέρι και στην ανάβαση έκανε αρκετή ζέστη. Χρειαστήκαμε σχεδόν 5 ώρες, αλλά λόγω των πολλών στάσεων πιστεύω ότι μπορεί άνετα να ολοκληρωθεί σε 3–4 ώρες. Πρόκειται για μια πραγματικά ευχάριστη κυκλική διαδρομή που προσφέρει εξαιρετική θέα στην περιβάλλουσα περιοχή.
Ο Καναδός είχε ενοικιασμένο αυτοκίνητο, οπότε δεν χρειάστηκε να πάρουμε ταξί, αλλά αν δεν είσαι το ίδιο τυχερός, σε αυτό το σημείο μπορείς να πάρεις ένα grand taxi προς τα φαράγγια για 10 dh. Αν έρχεσαι κι εσύ με αυτοκίνητο, στο σημείο όπου έχω σημειώσει την αρχή του μονοπατιού υπάρχει ένα μεγάλο πάρκινγκ.
Είσοδος των φαραγγιών Todra
Αναρρίχηση
Τα φαράγγια Todra είναι επίσης ένα ιδιαίτερα δημοφιλές μέρος για αναρρίχηση. Υπάρχουν εκατοντάδες διαδρομές για όλα τα επίπεδα, λίγο-πολύ. Η Aventure Verticale είναι η βασική εταιρεία, ήταν οι πρώτοι που δημιούργησαν επιχείρηση γύρω από την αναρρίχηση και απ’ ό,τι μου είπαν συντηρούν πολλές από τις διαδρομές που άνοιξαν οι ίδιοι. Προσφέρονται μαθήματα, ανεβάσματα με ξεναγό, καθώς και η δυνατότητα να νοικιάσεις μόνο τον εξοπλισμό. Υπάρχουν επίσης πραγματικές via ferrata. Την προηγούμενη μέρα από το τρέκινγκ ο Καναδός μου είπε ότι είχε κάνει μια via ferrata μαζί με έναν ξεναγό τον οποίο βρήκε μέσω του hostel πληρώνοντας 150 dh και είχε μείνει ενθουσιασμένος.
Για να κλείσω, το βράδυ όταν γυρίσαμε στο hostel, ο ιδιοκτήτης Jamal μας συνόδευσε σε ένα Hammam (ένα είδος τούρκικου λουτρού) όπου για 100 dh μας έκαναν απολεπιστική θεραπεία και μασάζ. Δυστυχώς δεν έχω την ακριβή τοποθεσία γιατί μπήκα στο αυτοκίνητο μόνο με την πετσέτα, αλλά παρότι την εμπειρία του Hammam μπορείς να τη ζήσεις οπουδήποτε στη χώρα, αν τύχει να μείνεις στο Hike and Chill Hostel και δεν το έχεις δοκιμάσει ακόμη, το συνιστώ.
Δύο αναρριχητές στα φαράγγια Todra.
Μετάβαση στο Tinghir
Το Tinghir έχει καθημερινές συνδέσεις με λεωφορείο από Μαρακές, Ouarzazate, Boumalne Dades και Merzouga. Τα λεωφορεία της CTM σταματούν σε αυτό το σημείο, ενώ η Supratours (η μόνη που έχει καθημερινό λεωφορείο προς το Merzouga) θα πρέπει να σταματά εδώ, αν και δεν είμαι σίγουρος. Ο σταθμός των τοπικών λεωφορείων βρίσκεται σε αυτό το σημείο κοντά σε αυτόν των grand taxi.
Διαμονή στο Tinghir
Συνιστώ το Hike and Chill Hostel. Το hostel είναι καθαρό, το πρωινό εξαιρετικό όπως και η θέα από τη βεράντα. Ο ιδιοκτήτης Jamal είναι ένας πραγματικά φιλόξενος τύπος και εξαιρετικός μάγειρας.
Τρέκινγκ στα φαράγγια Todra.
Merzouga
Το Merzouga θεωρείται η βασική πόλη για όποιον θέλει να τολμήσει να μπει στην έρημο Σαχάρα.
Τι να κάνεις και να δεις στο Merzouga
Πολλοί, και εγώ μαζί, κάνουν μια γρήγορη στάση στο Merzouga, μόνο όσο χρειάζεται για την εκδρομή στην έρημο. Σκόπευα να περάσω τουλάχιστον μία νύχτα στην πόλη, αλλά για ευκολία προτίμησα να εκμεταλλευτώ τη σίγουρη μετακίνηση με το όχημα του αγαπητού μου Καναδού φίλου που βιαζόταν να γυρίσει στην Καζαμπλάνκα. Σε κάθε περίπτωση, αν αποφασίσεις να μείνεις, υπάρχουν τουλάχιστον μερικά πράγματα που θα μπορούσες να κάνεις.
Για παράδειγμα, θα μπορούσες να περπατήσεις μέχρι τη λίμνη Dayet Srij που βρίσκεται μόλις μερικά χιλιόμετρα από το Merzouga, πρόκειται για εποχική λίμνη, οπότε αν επισκεφτείς την περιοχή πολύ αργά μέσα στην εποχή μπορεί να είναι εντελώς στεγνή, αλλά στην αντίθετη περίπτωση, ανάμεσα στα πολλά είδη πουλιών μπορείς να δεις φλαμίνγκο ή να ανέβεις στην κορυφή της Grand Dune για την ανατολή ή το ηλιοβασίλεμα. Τέλος, για τους λάτρεις των μηχανών, είναι δυνατό να νοικιάσεις quad και motocross για να τρέξεις πάνω-κάτω στους αμμόλοφους.
Ηλιοβασίλεμα στην έρημο.
Εκδρομή στην έρημο
Υπάρχουν επιλογές κάπως για όλα τα γούστα, τις τιμές και τη διάρκεια, αλλά ας πούμε ότι η «τυπική εκδρομή» προβλέπει αναχώρηση με καμήλα αργά το απόγευμα από το Merzouga με μια στάση για να δεις το ηλιοβασίλεμα από τους αμμόλοφους πριν κατευθυνθείς προς τον καταυλισμό. Το βράδυ μετά το δείπνο παίζεται παραδοσιακή μουσική γύρω από τη φωτιά κάτω από τον έναστρο ουρανό. Το πρωί τρως πρωινό και μετά γυρίζεις με καμήλα στο Merzouga. Μπορείς να πάρεις ένα μικρό σακίδιο μαζί σου στην καμήλα, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της αποσκευής σου καταλήγει σε ένα τζιπ που σε περιμένει στον καταυλισμό. Εγώ τα οργάνωσα όλα με το Mustafa Camp Merzouga και, τελικά, το συνιστώ. Οι σκηνές ήταν καθαρές όπως και οι τουαλέτες, με ντουζ και όλα, και το φαγητό δεν ήταν καθόλου άσχημο. Πλήρωσα 30 € και περιλαμβάνονταν τα πάντα εκτός από το νερό. Μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί τους μέσω της ιστοσελίδας ή στο whatsapp στο +212 666-766093. Να το ξεκαθαρίσω: σίγουρα μπορείς να ξοδέψεις λιγότερα, να ζήσεις μια πιο πολυτελή ή πιο απομακρυσμένη εμπειρία (δεν απομακρύνεσαι και πολύ από το Merzouga), αλλά για εμάς πήγε περισσότερο από καλά έτσι. Την επαφή μού την είχαν δώσει άλλοι ταξιδιώτες μερικές εβδομάδες νωρίτερα, οπότε συμφώνησα με τον Mustafa μέσω whatsapp· όταν φτάσαμε στην πόλη το απόγευμα είχαμε ήδη τα πάντα οργανωμένα και ξεκινήσαμε για την εκδρομή.
Γαλαξίας.
Μετάβαση στο Merzouga
Όπως έγραψα νωρίτερα, είχα την τύχη να γνωρίσω έναν Καναδό στο Tinghir που είχε λίγο-πολύ το ίδιο πρόγραμμα και με πήρε στο ενοικιασμένο αυτοκίνητό του, οπότε έφτασα στο Merzouga αναπαυτικά καθισμένος στο αυτοκίνητό του. Σε κάθε περίπτωση, το μοναδικό λεωφορείο που συνδέει απευθείας το Merzouga με τη Μαρακές και όλους τους άλλους προορισμούς ενδιάμεσα (Tinghir, Ouarzazate και Boumalne Dades) φεύγει μία φορά την ημέρα στις 8:00 και είναι της εταιρείας Supratours. Η εναλλακτική είναι να πάρεις ένα Grand Taxi από το Tinghir προς Errachidia/Rissani/Arfoud και μετά ένα άλλο απευθείας προς το Merzouga. Με λίγη τύχη μπορεί να χρειαστεί να αλλάξεις ταξί μόνο μία φορά. Αξίζει επίσης να ξέρεις ότι, ανάλογα με το δρομολόγιό σου, υπάρχει ένα ενδιαφέρον απευθείας νυχτερινό λεωφορείο από τη Φεζ ή εναλλακτικά θα μπορούσες να πάρεις το λεωφορείο της CTM προς το Rissani και μετά ένα grand taxi προς το Merzouga. Αν θέλεις, θα μπορούσες να σπάσεις το ταξίδι περνώντας τη νύχτα στο Rissani, που απ’ ό,τι φαίνεται δεν είναι και τόσο άσχημο. Θα βρεις μερικές πληροφορίες σε αυτή τη σελίδα (στα αγγλικά).
Διαμονή στο Merzouga
Προσωπικά δεν πέρασα τη νύχτα στο Merzouga, αλλά δύο παιδιά μου είχαν συστήσει θερμά το Le Gout Du Sahara (formerly Hostel Hassan) και, κοιτάζοντας τις κριτικές, δεν απορώ καθόλου για τον ενθουσιασμό τους.
Παραδοσιακή μουσική γύρω από τη φωτιά.
Άλλοι προορισμοί που αξίζει να εξετάσεις
Μέχρι τώρα μίλησα για τους προορισμούς που πέρασα στη διάρκεια του ταξιδιού μου, αλλά προφανώς υπάρχουν πολλά ακόμη να δεις, οπότε παρακάτω απαριθμώ μερικούς ενδιαφέροντες προορισμούς.
Plage Lagzira
Η παραλία Lagzira με τις εμβληματικές φυσικές αψίδες της θεωρείται μία από τις πιο γραφικές παραλίες της χώρας. Γνώρισα ένα ζευγάρι Γάλλων που είχαν πάει εκεί πρόσφατα και την περιέγραψαν με ενθουσιασμό. Θα βρεις εξαιρετικά ακριβείς οδηγίες για το πώς να φτάσεις εκεί από το Αγκαντίρ σε αυτό το άρθρο.
Η κοιλάδα των Ρόδων
Η κοιλάδα των ρόδων βρίσκεται κατά μήκος του δρόμου που οδηγεί στα φαράγγια Dades από το Ouarzazate και μπορεί να είναι ένας ωραίος τρόπος για να σπάσεις ακόμη περισσότερο το ταξίδι ή απλώς να επισκεφτείς μια περιοχή ελαφρώς έξω από τα κύρια τουριστικά δρομολόγια. Αν σε ενδιαφέρει, θα βρεις ένα ενδιαφέρον άρθρο σε αυτή τη σελίδα.
Alnif, Tazzarine και Κοιλάδα του Draa
Ειδικά αν μετακινείσαι με αυτοκίνητο, αφού κάνεις το κλασικό δρομολόγιο Aït-Benhaddou – φαράγγια Dades – φαράγγια Todra – Merzouga θα μπορούσες να αποφασίσεις να γυρίσεις προς τη Μαρακές κάνοντας τον μεγάλο γύρο προς τα νότια επισκεπτόμενος Alnif, Tazzarine και την Κοιλάδα του Draa. Στο Alnif υπάρχει ένα σημαντικό κοίτασμα απολιθωμάτων, υπάρχουν τουλάχιστον μερικά καταστήματα που πωλούν ευρήματα και προσφέρουν ξεναγήσεις. Στο Tazzarine υπάρχουν αντίθετα τάφοι μουσουλμάνων αγίων και ο χώρος Ait Ouazik όπου βρίσκονται βραχογραφίες που χρονολογούνται από περίπου 7.000 χρόνια πριν. Τέλος, κατά μήκος της κοιλάδας του Draa υπάρχουν πολυάριθμες kasbah που μπορείς να επισκεφτείς και άλλες δραστηριότητες για τις οποίες μπορείς να διαβάσεις σε αυτή τη σελίδα.
El Jadida
Το El Jadida είναι μια μικρή πόλη στην ακτή σε λίγο παραπάνω από μία ώρα από την Καζαμπλάνκα. Εδώ μπορείς να επισκεφτείς τη δεξαμενή που έχτισαν οι Πορτογάλοι και την παραλία Plage Haouzia όπου μπορεί να δει κανείς ένα ναυάγιο που ονομάζεται Μαροκινός Τιτανικός. Γενικά, θα πρέπει να πρόκειται για μια ευχάριστη κωμόπολη όπου μπορείς να περάσεις μία ή δύο μέρες.
Al Hoceima και Nador
Το Al Hoceima και το Nador (στα αγγλικά) είναι δύο δημοφιλείς προορισμοί κατά μήκος της μεσογειακής ακτής. Στα περίχωρα βρίσκονται μερικές από τις ωραιότερες παραλίες του Μαρόκου. Αν ψάχνεις προορισμό για παραλία, αυτές είναι μάλλον οι καλύτερες επιλογές που έχει να προσφέρει το Μαρόκο.
Προτεινόμενα δρομολόγια στο Μαρόκο
Για να επισκεφτείς όλα τα μέρη που περιγράφονται θα χρειάζονταν σχεδόν δύο μήνες. Λαμβάνοντας υπόψη ότι πολλοί δεν έχουν τόσο χρόνο στη διάθεσή τους, παρακάτω απαριθμώ μερικά δρομολόγια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως έμπνευση για να φτιάξεις ένα δρομολόγιο ανάλογα με τα ενδιαφέροντά σου και υπό το φως όσων περιγράφηκαν μέχρι τώρα. Αν έχεις στη διάθεσή σου μόνο ένα Σαββατοκύριακο, το να διαλέξεις μία μόνο πόλη ανάμεσα στη Μαρακές και τη Φεζ είναι μάλλον η καλύτερη επιλογή.
Δρομολόγια 3–4 ημερών στο Μαρόκο
Για ένα ταξίδι στο Μαρόκο 3–4 ημερών θα επέλεγα να επισκεφτώ το πολύ δύο πόλεις. Προφανώς εξαρτάται πολύ από το αεροδρόμιο στο οποίο φτάνεις, αλλά μερικές ιδέες θα μπορούσαν να είναι οι εξής. Αν πετάς προς τη Φεζ θα μπορούσες να συμπεριλάβεις μία νύχτα στο Σεφσαουέν ή στη γειτονική Μεκνές, η προτίμησή μου πηγαίνει σίγουρα στη γαλάζια πόλη. Για πτήσεις προς τη Μαρακές, θα μπορούσες να περάσεις μία νύχτα στην Εσαουίρα, αν έχεις τέσσερις μέρες και τρεις νύχτες, θα μπορούσες να κάνεις μια σύντομη διαμονή στην πόλη και να συμμετάσχεις στην εκδρομή 2 νυχτών και τριών ημερών που αναφέρεται στον οδηγό (Aït-Benhaddou, φαράγγι Dadès, φαράγγι Todra και Merzouga). Για πτήσεις προς την Ταγγέρη συνιστώ να συμπεριλάβεις μία νύχτα στο Σεφσαουέν. Τέλος, αν πετάς προς την Καζαμπλάνκα ή το Αγκαντίρ, θα έμενα μία νύχτα το πολύ και μετά τον υπόλοιπο χρόνο θα πήγαινα στη Μαρακές.
Δρομολόγιο 5 ημερών στο Μαρόκο
Για ένα ταξίδι στο Μαρόκο 5 ημερών παραμένει ισχύον ό,τι ειπώθηκε για ένα δρομολόγιο 3–4 ημερών, κατά βάση όχι περισσότερες από δύο πόλεις. Αν πετάς προς τη Μαρακές, το να συμπεριλάβεις την εκδρομή 2 νυχτών και τριών ημερών (Aït-Benhaddou, φαράγγι Dadès, φαράγγι Todra και Merzouga) νομίζω ότι είναι εξαιρετική ιδέα.
Δρομολόγιο μίας εβδομάδας στο Μαρόκο
Με μία εβδομάδα στη διάθεσή σου, ανοίγονται πολλές επιλογές. Στο βόρειο μέρος της χώρας, αν πετάς προς τη Φεζ, θα μπορούσες να επισκεφτείς την πόλη και μετά να συνεχίσεις προς τον βορρά επισκεπτόμενος Σεφσαουέν, Ταγγέρη και ίσως Τετουάν. Εναλλακτικά θα μπορούσες να κάνεις τον γύρο δεξιόστροφα περνώντας από Μεκνές και Ραμπάτ πριν φτάσεις στην Ταγγέρη, αλλά προσωπικά θα συμπεριλάμβανα πάντα το Σεφσαουέν.
Στο νότιο μέρος της χώρας, αν πετάς προς τη Μαρακές, θα έκανα σίγουρα το κλασικό δρομολόγιο προς την έρημο (Aït-Benhaddou, φαράγγι Dadès, φαράγγι Todra και Merzouga) και μετά μάλλον θα διάλεγα έναν ακόμη προορισμό ανάμεσα σε Εσαουίρα, Καζαμπλάνκα και Imlil ανάλογα με τα ενδιαφέροντά σου.
Δρομολόγιο δύο εβδομάδων στο Μαρόκο
Με δύο εβδομάδες στη διάθεσή σου θα μπορούσες απλώς να συνδυάσεις τα δύο δρομολόγια της μίας εβδομάδας που μόλις περιγράφηκαν.
Δρομολόγιο τριών εβδομάδων στο Μαρόκο
Για ένα ταξίδι τριών εβδομάδων στο Μαρόκο μπορείς να ολοκληρώσεις τον κύκλο στο βόρειο μέρος της χώρας και αυτόν στο νότιο με σχετική ηρεμία και να συμπεριλάβεις κάποιον ακόμη προορισμό ενδιάμεσα, όπως το Ραμπάτ και την Καζαμπλάνκα. Σε γενικές γραμμές θα έκανα όσα περιγράφονται στον χάρτη εδώ από κάτω.
Δρομολόγιο ενός μήνα στο Μαρόκο
Με έναν μήνα ή και περισσότερο στη διάθεσή σου, αν κινείσαι γρήγορα μπορείς λίγο-πολύ να επισκεφτείς μεγάλο μέρος των προορισμών που περιγράφονται σε αυτόν τον οδηγό. Το δρομολόγιο που συνιστώ να ακολουθήσεις για να βελτιστοποιήσεις τις μετακινήσεις είναι αυτό που βλέπεις να περιγράφεται στον χάρτη εδώ από πάνω.
Μετακινήσεις στο Μαρόκο
Πρώτα απ’ όλα, σου συνιστώ ανεπιφύλακτα να κατεβάσεις το Organic Maps. Χρησιμοποιώ τους πολύτιμους χάρτες εκτός σύνδεσης εδώ και πολλά χρόνια και πιστεύω ότι είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι στο Μαρόκο όπου, αντίθετα με το Google Maps, ακόμη και μέσα στις διάφορες medina, οι χάρτες είναι λεπτομερείς και σου επιτρέπουν να πλοηγείσαι χωρίς μεγάλα προβλήματα σε αυτά που μερικές φορές μπορεί να φαίνονται πραγματικοί λαβύρινθοι.
Επιπλέον, όπως θα έχεις προσέξει, στη διάρκεια του οδηγού περιορίστηκα συχνά στο να αναφέρω τη θέση του σιδηροδρομικού σταθμού και αυτή του σταθμού λεωφορείων CTM. Αυτό συμβαίνει γιατί στις περισσότερες μετακινήσεις ανάμεσα σε δύο προορισμούς δεν συνιστώ τη χρήση άλλων μέσων μεταφοράς. Μια άλλη εταιρεία λεωφορείων που είναι ακριβής στις ώρες και αξιόπιστη είναι η Supratours, η οποία ανήκει εν μέρει στο κράτος και ουσιαστικά βοηθά να καλυφθεί το κενό του σιδηροδρομικού δικτύου, οπότε γενικά ο σταθμός λεωφορείων της Supratours βρίσκεται πάντα στο πλάι του σιδηροδρομικού σταθμού και είναι επίσης δυνατό να αγοράσεις εισιτήρια combo (τρένο + λεωφορείο), κάτι που είναι πολύ βολικό αν πρέπει να φτάσεις σε έναν προορισμό του οποίου η διαδρομή καλύπτεται μόνο εν μέρει από το σιδηροδρομικό δίκτυο.
Ταξί προς τα Σπήλαια του Ηρακλή.
Τρένα στο Μαρόκο
Τα τρένα, όπου υπάρχουν, είναι γενικά η καλύτερη επιλογή για να μετακινηθείς από έναν προορισμό στον άλλο. Εγώ αγόραζα πάντα το εισιτήριό μου απευθείας στον σταθμό και δεν είχα ποτέ πρόβλημα να βρω θέση, αλλά αν θέλεις μπορείς να το αγοράσεις ηλεκτρονικά ή τουλάχιστον να συμβουλευτείς τα δρομολόγια αναχωρήσεων στην ιστοσελίδα της ONCF. Οι κύριες πόλεις τουριστικού ενδιαφέροντος που συνδέονται με το σιδηροδρομικό δίκτυο είναι: Μαρακές, Καζαμπλάνκα, Ραμπάτ, Μεκνές, Φεζ και Ταγγέρη. Όπως έχει ήδη αναφερθεί νωρίτερα, ανάμεσα στην Καζαμπλάνκα και την Ταγγέρη υπάρχει και τρένο υψηλής ταχύτητας.
Λεωφορεία στο Μαρόκο
Όπως προανέφερα, οι δύο εταιρείες λεωφορείων που συνιστώ να χρησιμοποιείς είναι η Supratours (αν έχεις προβλήματα με την ιστοσελίδα μπορείς απλώς να χρησιμοποιήσεις αυτήν της ONCF) και η CTM. Τα λεωφορεία είναι άνετα και κυρίως ακριβή στις ώρες. Μπορείς άνετα να συμβουλευτείς ηλεκτρονικά τα δρομολόγια αναχωρήσεων και τουλάχιστον στην περίπτωση της CTM, το να αγοράσεις το εισιτήριό σου ηλεκτρονικά είναι εύκολο και πρακτικό. Η Supratours και η CTM έχουν γενικά τους δικούς τους ιδιωτικούς τερματικούς σταθμούς που δεν πρέπει να τους μπερδεύεις με την Gare Routière από όπου αναχωρούν τα «τοπικά λεωφορεία». Αυτά τελευταία λίγο-πολύ καλύπτουν τις ίδιες διαδρομές και είναι ελαφρώς πιο οικονομικά, αλλά μπορεί να είναι πραγματικός εφιάλτης: αναχωρήσεις χωρίς συγκεκριμένες ώρες, λεωφορεία σε άθλια κατάσταση και συνεχείς στάσεις για να κατεβαίνει και να ανεβαίνει κόσμος σε οποιοδήποτε σημείο της διαδρομής. Να το ξεκαθαρίσω: έχω ταξιδέψει σε χειρότερες καταστάσεις και σίγουρα δεν είναι το τέλος του κόσμου, αλλά όποτε είναι δυνατό, συνιστώ ανεπιφύλακτα να ταξιδεύεις με τρένο και, αν πρέπει να πάρεις λεωφορείο, η CTM και η Supratours είναι πολύ καλύτερες. Το μόνο πραγματικό πλεονέκτημα των τοπικών λεωφορείων είναι ότι σταματούν παντού, οπότε αν χρειαστεί μπορείς να ανέβεις και να κατέβεις ακόμη και όταν βρίσκεσαι στη μέση του πουθενά, κάτι που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να είναι πραγματικά πλεονεκτικό.
Αν για οποιονδήποτε λόγο πρέπει να πάρεις ένα τοπικό λεωφορείο στον σταθμό, 9 στις 10 φορές τη στιγμή που μπαίνεις ή ακόμη και στα γύρω σημεία, θα σε πλησιάσει κάποιος έτοιμος να σου πουλήσει το εισιτήριο που χρειάζεσαι. Μπορεί να είναι χρήσιμο για να ξεμπλέξεις μέσα στο χάος, αλλά να ξέρεις ότι το ίδιο εισιτήριο κατά πάσα πιθανότητα κοστίζει λιγότερο αν αγοραστεί απευθείας στο ταμείο μέσα στον σταθμό. Αξίζει επίσης να ξέρεις ότι, αν ταξιδεύεις με μεγάλο σακίδιο/βαλίτσα που δεν μπορείς να πάρεις μαζί σου μέσα, κατά κανόνα με οποιαδήποτε εταιρεία λεωφορείων, κάθε κομμάτι που καταλήγει στην αποσκευοθήκη του λεωφορείου κοστίζει 5 dh.
Ο σιδηροδρομικός σταθμός της Καζαμπλάνκα.
Ταξί στο Μαρόκο
Υπάρχουν δύο είδη ταξί στο Μαρόκο: τα Grand Taxi (μεγάλα ταξί) και τα petits taxi (μικρά ταξί). Τα grand taxi που έχουν αναφερθεί πολλές φορές σε αυτόν τον οδηγό είναι συγκρίσιμα με τα colectivos στη Λατινική Αμερική, δηλαδή ταξί, συνήθως μίνι βαν επτά θέσεων, που καλύπτουν ορισμένες διαδρομές με σταθερή τιμή και αναχωρούν μόνο όταν γεμίσουν (ή κάποιος πληρώσει το υπόλοιπο μερίδιο). Παρότι είναι ελαφρώς ακριβότερα σε σχέση με τα λεωφορεία, σε πολλές περιπτώσεις είναι πολύ πιο πρακτικά. Λίγο-πολύ κάθε πόλη έχει έναν πραγματικό «σταθμό grand taxi» όπου υπάρχει ένα μικρό εκδοτήριο με κάποιον που σημειώνει ποιος πρέπει να πάει πού και οργανώνει τις αναχωρήσεις. Στους μεγαλύτερους σταθμούς υπάρχουν πραγματικές πλατφόρμες αριθμημένες ανάλογα με τον προορισμό και δίνεται ένα είδος μάρκας που παραδίδεις στον οδηγό πριν από την αναχώρηση για να αποδείξεις ότι έχεις ήδη πληρώσει τη διαδρομή.
Τα petits taxi είναι αντίθετα τα παραδοσιακά ταξί που καλύπτουν μικρές αποστάσεις μέσα στις πόλεις. Από τον νόμο έχουν ταξίμετρο, αλλά ειδικά σε τουριστικά μέρη αρνούνται να το χρησιμοποιήσουν. Σε αυτή την περίπτωση είναι απαραίτητο να συμφωνήσεις για την τιμή πριν ανέβεις και να ξεκινάς από την παραδοχή ότι σε κοροϊδεύουν. Το να κατέβεις πάνω από 50% από την αρχική τιμή δεν είναι και τόσο σπάνιο. Ιδανικά θα έκανες καλά να ρωτήσεις στο hostel/ξενοδοχείο σου πόσο κοστίζει μια συγκεκριμένη διαδρομή. Σε ορισμένες πόλεις, όπως για παράδειγμα η Εσαουίρα, τα ταξί εντός των αστικών ορίων έχουν σταθερή τιμή όπου κι αν πας. Στην περίπτωση της Εσαουίρα είναι 7 dh την ημέρα και 10 dh τη νύχτα.
Ωτοστόπ στο Μαρόκο
Το ωτοστόπ στο Μαρόκο δεν είναι μόνο δυνατό αλλά και σχετικά εύκολο. Το έκανα σε τρεις περιπτώσεις και δεν περίμενα ποτέ πάνω από 5 λεπτά. Επίσης, γνώρισα κι άλλους ταξιδιώτες που το χρησιμοποίησαν με επιτυχία. Αν θέλεις να χρησιμοποιήσεις το τοπικό στιλ, αντί να βγάλεις τον αντίχειρα, χρησιμοποίησε τον δείκτη για να δείξεις την κατεύθυνση προς την οποία πρέπει να πας. Αυτό είναι το ίδιο σήμα που χρησιμοποιούν οι ντόπιοι για να σταματήσουν λεωφορεία και grand taxi. Ουσιαστικά, κάθε φορά που χρειάζεσαι μεταφορά, βγάλε τον δείκτη!
Ο ξεναγός μας στην έρημο.
Ενοικίαση αυτοκινήτου στο Μαρόκο
Το να νοικιάσεις αυτοκίνητο για να γυρίσεις το Μαρόκο είναι σίγουρα μια καλή επιλογή. Οι δρόμοι είναι ως επί το πλείστον σε καλή κατάσταση και η κίνηση, με εξαίρεση τις μεγάλες πόλεις, δεν είναι καθόλου άσχημη. Έχω γνωρίσει αρκετούς ταξιδιώτες που επέλεξαν αυτή τη λύση και έχω επίσης κάνει τράκα σε μερικές γενναιόδωρες μεταφορές. Προφανώς, ιδίως αν ταξιδεύεις μόνος, το κόστος αυξάνεται όχι λίγο, αλλά η ελευθερία που εξασφαλίζει το αυτοκίνητο δεν πρέπει σίγουρα να υποτιμάται. Σε περίπτωση που αναρωτιέσαι, είναι δυνατό να οδηγείς με ιταλικό δίπλωμα στο Μαρόκο για μέγιστο διάστημα τριών μηνών (στα ιταλικά) (οι κανόνες εξαρτώνται από τη χώρα που έχει εκδώσει το δίπλωμα οδήγησής σου, οπότε έλεγξε τι ισχύει για σένα). Αν θέλεις να ρίξεις μια ματιά σε έναν ιστότοπο σύγκρισης ενοικίασης αυτοκινήτων, μπορείς να συμβουλευτείς το discovercars.
Ένα άλλο μέσο που φαίνεται να είναι εξαιρετικά δημοφιλές, ιδίως στην περιοχή της ερήμου, είναι η μοτοσικλέτα. Έχω χάσει τον λογαριασμό με τις ομάδες μοτοσικλετιστών που συνάντησα ανάμεσα σε Μαρακές και Merzouga. Φαράγγια, στροφές και λιγοστές βροχοπτώσεις φαίνεται να είναι ένας περιζήτητος συνδυασμός για τους λάτρεις των δύο τροχών.
Πτήσεις εσωτερικού στο Μαρόκο
Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μου δεν πήρα καμία εσωτερική πτήση, αλλά μπορεί να είναι μια καλή επιλογή για όσους έχουν λίγο χρόνο στη διάθεσή τους και θέλουν να καλύψουν μεγάλες αποστάσεις, όπως για παράδειγμα τη διαδρομή Φεζ – Μαρακές. Οι πτήσεις, αν κλειστούν έγκαιρα, μπορεί να είναι αρκετά οικονομικές. Η Royal Air Maroc και η Air Arabia Maroc είναι οι δύο βασικές εταιρείες.
Φαράγγια Todra.
Ταξίδι στο Μαρόκο: κόστος
Πόσο κοστίζει ένα ταξίδι στο Μαρόκο; Στη διάρκεια των έξι εβδομάδων του ταξιδιού μου (43 ημέρες για την ακρίβεια) ξόδεψα ακριβώς 1.046,12 €, δηλαδή λίγο πάνω από 24 € την ημέρα. Σε αυτά τα έξοδα προστίθενται η πτήση Treviso – Φεζ με 14,99 € και Μαρακές – Treviso με 37,88 € με τη RyanAir χωρίς αποσκευή στο αμπάρι (μπορείς να δεις ακριβώς τι πήρα μαζί μου σε αυτό το βίντεο (στα ιταλικά, αλλά μπορείς να ενεργοποιήσεις τους υπότιτλους)) και τέλος η ταξιδιωτική ασφάλιση Globelink με 61,02 €. Συνολικά το ταξίδι μού κόστισε λοιπόν 1.160 €. Προφανώς για ένα σύντομο ταξίδι στο οποίο ίσως μετακινείσαι πιο συχνά το κόστος αυξάνεται και, επίσης, δεν είναι όλοι διατεθειμένοι να ταξιδεύουν οικονομικά όπως κάνω εγώ, αλλά σε διαβεβαιώνω ότι δεν στερήθηκα ποτέ τίποτα και γενικά το Μαρόκο είναι χωρίς αμφιβολία ένας οικονομικός προορισμός.
Κόστος διαμονής στο Μαρόκο
Με εξαίρεση την Καζαμπλάνκα και το Αγκαντίρ, θα έλεγα ότι κατά μέσο όρο ξόδεψα περίπου 10 € τη βραδιά για τη διαμονή. Οι κύριοι τουριστικοί προορισμοί έχουν μια μεγάλη γκάμα hostel που κρατούν τον ανταγωνισμό ψηλά και τις τιμές χαμηλά, αλλά πάντως καταλήγεις να πληρώνεις περίπου 8–10 € για ένα κρεβάτι σε κοιτώνα ενός καλού hostel, ενώ έξω από τις μεγάλες πόλεις είχα αρκετά ιδιωτικά δωμάτια σε guesthouse και μικρά ξενοδοχεία πληρώνοντας περίπου 10–15 € τη βραδιά. Αν ταξιδεύεις ως ζευγάρι μπορείς να βρεις ιδιωτικά δωμάτια πρακτικά παντού για 20–30 € τη βραδιά, δηλαδή 10–15 € ο καθένας.
Κόστος μετακινήσεων στο Μαρόκο
Οι χερσαίες μεταφορές είναι αρκετά οικονομικές για ευρωπαϊκά δεδομένα. Κατά γενικό κανόνα πληρώνεις 2–3 € την ώρα ταξιδιού με λεωφορείο/τρένο, ενώ τα grand taxi είναι ελαφρώς ακριβότερα και ας πούμε ότι κυμαίνονται γύρω στα 4–5 € την ώρα ταξιδιού.
Στα σοκάκια του Τετουάν.
Κόστος φαγητού στο Μαρόκο
Το μαροκινό φαγητό δεν είναι μόνο υπέροχο αλλά και αρκετά οικονομικό. Προφανώς εξαρτάται από το είδος του εστιατορίου που ψάχνεις, αλλά αν δεν έχεις υπερβολικές απαιτήσεις, ένα ταζίν ή ένα κους κους, που δεν λείπουν ποτέ από το μενού, κοστίζουν 30–70 dh ανάλογα με το πού βρίσκεσαι και αν το κυρίως πιάτο αποτελεί μέρος μενού ή όχι. Για παράδειγμα η τιμή του δείπνου με σταθερό μενού σε πολλά guesthouse είναι 70 dh, αλλά περιλαμβάνεται και ένα ορεκτικό (συχνά η harira, γνωστή και ως μαροκινή σούπα, ή μια σαλάτα) και το γλυκό. Το ίδιο ισχύει για το μενού της ημέρας που προσφέρουν ορισμένα εστιατόρια στις πόλεις.
Το κους κους δεν νομίζω ότι χρειάζεται συστάσεις, ενώ ταζίν είναι το όνομα της παραδοσιακής πήλινης κατσαρόλας σε σχήμα κώνου. Γενικά οποιοδήποτε πιάτο μαγειρεύεται σε αυτή την κατσαρόλα παίρνει το όνομα Ταζίν. Στο κύριο υλικό, όπως για παράδειγμα το κοτόπουλο, προστίθενται σχεδόν πάντα λαχανικά και σερβίρεται με ψωμί.
Για να κλείσω, παρότι το Μαρόκο είναι ισλαμική χώρα, είναι πάντως δυνατό να αγοράσεις αλκοόλ στις μεγάλες πόλεις. Οι τιμές είναι ελαφρώς φουσκωμένες, αλλά αν πας στο σούπερ μάρκετ δεν είναι και τόσο άσχημα. Το Carrefour, που υπάρχει λίγο-πολύ παντού στη χώρα, γενικά έχει ένα τμήμα αφιερωμένο στα αλκοολούχα ποτά και το συνιστώ ακόμη και αν πρέπει να κάνεις κανονικά ψώνια. Οι τιμές των φρούτων και των λαχανικών σε ορισμένες περιπτώσεις είναι συγκρίσιμες με αυτές της αγοράς, βρίσκεις λίγο απ’ όλα και μπορείς να πληρώσεις με κάρτα. Το Carrefour ήταν χωρίς αμφιβολία το βασικό μου σούπερ μάρκετ, ιδίως στο πρώτο μέρος του ταξιδιού στη μέση του Ραμαζανιού, όταν το μεσημέρι πήγαινα συχνά να αγοράσω το γεύμα μου.
Ένα ταζίν με κοτόπουλο.
Άλλα έξοδα (αναλήψεις και κάρτες SIM)
Ας ξεκινήσουμε από το κόστος των αναλήψεων που, χρησιμοποιώντας τις καλύτερες κάρτες για ταξίδια, μπορεί να μηδενιστεί. Η Al Barid Bank επιτρέπει πράγματι αναλήψεις χωρίς προμήθειες. Είναι η τράπεζα των μαροκινών ταχυδρομείων (Poste Maroc), οπότε υπάρχουν υποκαταστήματα λίγο-πολύ παντού στη χώρα. Εγώ έκανα πάντα αναλήψεις εδώ. Απ’ όσο ξέρω, όλες οι άλλες τράπεζες έχουν προμήθεια 20–30 dh ανά ανάληψη.
Όσον αφορά τις κάρτες SIM, υπάρχουν τρεις εταιρείες στη χώρα: Orange, Inwi και Maroc Telecom. Αν περιορίζεσαι στο να επισκεφτείς μερικές πόλεις, η μία αξίζει όσο η άλλη, αλλά όταν φτάνεις σε ορισμένες πιο απομακρυσμένες περιοχές, η Maroc Telecom έχει καλύτερη κάλυψη. Υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις στις οποίες είχα σήμα ενώ άλλοι ταξιδιώτες με Orange δεν έπιαναν. Εγώ πήρα τη SIM μου σε ένα επίσημο κατάστημα δηλώνοντάς τη στο όνομά μου (πάρε μαζί σου το διαβατήριο) με κόστος 10 dh. Τα GB ουσιαστικά κοστίζουν 10 dh το ένα, 50 dh για το πακέτο των 5 GB, 100 dh για 10 GB και ούτω καθεξής. Υπάρχουν όσοι πουλούν SIM στον δρόμο, αλλά απ’ ό,τι μου είπαν μερικές φορές σταματούν να λειτουργούν χωρίς λόγο.
Αν έχεις ένα τηλέφωνο που υποστηρίζει eSIM και θέλεις την άνεση να περιηγείσαι αμέσως χωρίς να χρειαστεί να αγοράσεις τοπική SIM, τότε σου συνιστώ να χρησιμοποιήσεις μια υπηρεσία όπως αυτή που προσφέρουν η Airalo και η Ubigi. Αν επιλέξεις αυτή τη λύση, υπάρχουν όμως τουλάχιστον μερικές σκέψεις που πρέπει να κάνεις. Πρώτα απ’ όλα, με σπάνιες εξαιρέσεις, τα GB πληρώνονται πολύ πιο ακριβά σε σχέση με όσο θα κόστιζαν χρησιμοποιώντας μια τοπική SIM· δεύτερον, ο τοπικός συνεργάτης τους δεν είναι πάντα αυτός με την καλύτερη κάλυψη στη χώρα.
Ουσιαστικά, πιστεύω ότι οι περισσότεροι ταξιδιώτες θα έκαναν καλύτερα να αγοράσουν μια τοπική SIM (ή ίσως να δοκιμάσουν να αγοράσουν την eSIM ενός τοπικού παρόχου) αλλά σου προτείνω να κάνεις τους δικούς σου υπολογισμούς γιατί οι εξαιρέσεις δεν λείπουν. Για παράδειγμα, όταν επισκέφτηκα την Ιαπωνία, το πλάνο που προσέφερε η Ubigi ήταν πιο συμφέρον από οποιαδήποτε τοπική SIM μπορούσα να αγοράσω χωρίς να αποδείξω ότι είμαι κάτοικος.
Μπλε πόρτα στο Σεφσαουέν.
Ταξίδι στο Μαρόκο: ασφάλεια
Είναι το Μαρόκο μια ασφαλής χώρα; Προφανώς εξαρτάται πολύ από το τι εννοείς ασφαλής, αλλά σε γενικές γραμμές το Μαρόκο δεν έχει προβλήματα ασφάλειας όπως άλλα μέρη του κόσμου. Τα ποσοστά εγκληματικότητας είναι ελαφρώς υψηλότερα από αυτά της Ιταλίας. Συνάντησα πολλές γυναίκες που ταξίδευαν μόνες καθώς και ολόκληρες οικογένειες με παιδιά. Παρά την κακή έμμεση εμπειρία που έζησα στο Σεφσαουέν, στη διάρκεια του ταξιδιού μου δεν ένιωσα ποτέ σε κίνδυνο, οι περισσότεροι Μαροκινοί είναι ευγενικοί και φιλόξενοι άνθρωποι. Προφανώς πρέπει να χρησιμοποιείς την κοινή λογική όπως σε οποιοδήποτε άλλο μέρος του κόσμου, αλλά ακολουθώντας τις συμβουλές μου, αμφιβάλλω ότι θα έχεις κάποιο πρόβλημα. Το μόνο πρόβλημα που αξίζει να επισημανθεί είναι αυτό που σχετίζεται με τις απάτες ή τουλάχιστον με ένα «μέσο επίπεδο» πίεσης και σε ορισμένες περιπτώσεις επιθετικότητας απέναντι στους τουρίστες, που τοποθετεί το Μαρόκο στην πρώτη θέση σε αυτή την ιδιαίτερη προσωπική κατάταξη. Το να περπατάς στους δρόμους ενός τουριστικού προορισμού χωρίς να σε πλησιάζει διαρκώς κάποιος που θέλει να σου πουλήσει το ένα ή το άλλο πράγμα, υποτιθέμενοι ξεναγοί που θέλουν να σου προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, παιδιά που προσφέρονται να περπατήσουν μαζί σου κάπου μόνο για να εξασκηθούν στη γλώσσα και μετά καταλήγουν να σου ζητούν χρήματα επειδή σε συνόδευσαν και χίλιες άλλες καταστάσεις που μπορούν να σε οδηγήσουν σε αγανάκτηση, δυστυχώς είναι υπερβολικά συνηθισμένα. Πιστεύω ότι είναι πραγματικά κρίμα γιατί συχνά οδηγεί τον εκάστοτε ταξιδιώτη να αγνοεί οποιονδήποτε ντόπιο τον πλησιάζει ακόμη και όταν αυτός έχει καλές προθέσεις. Να το ξεκαθαρίσω: δεν θέλω να αποθαρρύνω κανέναν από το να επισκεφτεί τη χώρα, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα ή τουλάχιστον αυτή ήταν η δική μου εμπειρία και πιστεύω ότι είναι καλύτερο να φτάσεις προετοιμασμένος.
Για να κλείσω, αν σκοπεύεις να ανέβεις στην κορυφή του Toubkal, κάνοντας δηλαδή τρέκινγκ πάνω από τα 3.500 μέτρα, οι μόνες δύο ασφάλειες που καλύπτουν αυτή τη δραστηριότητα (απ’ όσο ξέρω) είναι η World Nomads, που επιτρέπει να ασφαλίσεις τρέκινγκ μέχρι τα 6.000 μέτρα (προσθέτοντάς την ως επιπλέον δραστηριότητα όπως φαίνεται σε αυτή τη σελίδα) και η TrueTraveller που, προσθέτοντας το πακέτο «Extreme Pack», προσφέρει κάλυψη για τρέκινγκ πάνω από τα 4.600 μ. Όπως είπα νωρίτερα, οι περισσότερες από τις άλλες ασφάλειες σταματούν στα 3.500 μέτρα, ορισμένες ακόμη και χαμηλότερα.
Σχεδιάζεις ένα ταξίδι στο Μαρόκο; Ρίξε μια ματιά σε αυτά τα άρθρα:
Ποιο σακίδιο ταξιδιού να διαλέξεις
Τι να πάρεις μαζί σου στο ταξίδι
Έχεις κάποια ερώτηση; Ή νεότερες πληροφορίες; Μη διστάσεις να αφήσεις ένα σχόλιο ή να μου γράψεις στο Instagram!
Αφού στον ιστότοπό μου δεν υπάρχουν πια διαφημίσεις, αν σου φάνηκε χρήσιμο το άρθρο, μπορείς να αγοράσεις την ταξιδιωτική σου ασφάλεια μέσα από κάποιον από τους συνδέσμους αυτής της σελίδας. Έτσι στηρίζεις τη δουλειά μου χωρίς καμία επιπλέον επιβάρυνση για σένα. Αν ζεις στην ΕΕ ή στο Ηνωμένο Βασίλειο, σου προτείνω την True Traveller. Για όλους τους υπόλοιπους, σου προτείνω την HeyMondo, με την οποία έχεις έκπτωση 5%. Ευχαριστώ για τη στήριξη!
Για δωρεές / εικονικές πίτσες και μπίρες 🙂
Σου άρεσε το άρθρο; Αποθήκευσέ το στο Pinterest!
